Düşünce Hataları

Ortalamaya Gerileme Yanılgısı Nedir?

Ortalamaya gerileme yanılgısı: Anormal durumlarda, düzeltici olduğu düşünüldüğü için yapılan eylemler nedeniyle, anormal durumun normale döndüğünün varsayılması yanılgısına denir. Normalde olan doğal dalgalanmaların hesaba katılmadığı durumlarda ortaya çıkar.

Ortalamaya Gerileme Yanılgısı Örnekleri

Özellikle spor müsabakalarında totem niyetine yaptığımız davranışlar da bu yanılgının bir türünü oluşturmaktadır. Zira bu durumların ortak noktası yanlış sonuç çıkarımlarına sebep vermesidir.

Kızılderelilerin yağmur yağması için dans etmeleri yağmurun yağmasıyla parallelik gösterdiği zamanlar olsa da aslında bu iki eylemin birbirleriyle bağlantısı yoktur. Ancak bir kere işe yaramış gibi tesadüfen olan bir şeyi de tekrarlamaktan alıkoyacak bir düşünce yapısını kurmak kolay olmasa gerek.

Diyelim ki yaşadığınız bölgede soğuk hava şu an ölçülen en düşük değerlere ulaştı. Büyük olasılıkla hava ileriki günlerde ısınacak, mevsim normallerine doğru yükselecektir. Benzer durum aşırı sıcaklar, kuraklık ve yağmur dönemleri için de geçerli. Hava olayları ortalama değerlerin altında ve üstünde olacak şekilde dalgalanır.

Aynı şey kronik ağrılarda, borsa performanslarında, aşk hayatında, kişisel huzurda, mesleki başarılarda kısaca hayatın içindeki her yerde geçerli. Uzun lafın kısası, hayattaki dalgalanmalar eğer bizim etkimizden bağımsızsa biz ne yaparsak yapalım o dalgalanmaların yönü değişmeyecektir.

Aşırı hareketler daha az aşırı hareketlerle yer değiştirir. Son üç yılın en başarılı hisse senedi gelecek üç yılın en başarılı hisse senedi olacak değil.

Birçok sporcu, gazetelerin ana sayfalarına çıktıklarında bu yüzden korkar: Gayriihtiyari de olsa bir sonraki karşılaşmada aynı rekor başarıları gösteremeyeceklerini sezerler. Elbette bunun ana sayfayla alakası yoktur. Sebebi, başarılarının doğal dalgalanmaya uğrayacak olmasıdır.

Keza öğretmenler (ya da idareciler) böylece cezanın övgüden daha etkili olduğu fikrine varır. En iyi sınav sonuçlarını elde eden öğrenciler övgü alır. En kötü notları alanlar ise ayıplanır. Bir sonraki sınavda büyük olasılıkla başka öğrenciler “Sırf rastlantı hesabına dayanarak” en üst ve en alt sıralarda olacaktır. Bunun üzerine öğretmen şu sonuca varır: Ceza işe yarar, övgü zarar verir. Bu fark edileceği üzere yanlış bir sonuçtur.

Bu yüzde neden-sonuçlara bakıp bir çaba göstermeden önce, çabanın niteliği üzerine düşünmekte fayda var.

Kaynak;

Ayrıca bkz: Frey, Ulrich; Frey, Johannes: Fallstricke, Beck, 2009, Sayfa 169 ve devamı.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu