İkea Etkisi: Kişinin Kendi Emeğine Değeri

İkea Etkisi

IKEA etkisi: Kişi, yaratma veya eyleme ne kadar çok çaba sarf ederse elde ettiği şeyin daha değerli algılanacağını gösteren fenomendir.

İkea Etkisi: Ortaya Çıkışı

IKEA etkisi, Michael Norton, Daniel Mochon ve Dan Ariely 2012 yılında yazılan “The IKEA effect: When labor leads to love” Türkçesiyle; “İkea etkisi: Emek sevgiye götürdüğünde” makalesi ile ortaya çıkan bir kavramdır.

Maliyeti düşürmek için alıcı bir araya getirilmesi amaçlanan mobilyalarıyla tanınan İsveçli mobilya devi IKEA‘nın adından türetilen bir terimdir. Yaptığımız işin kalitesi, gerçek kalitesiyle kıyaslandığında kendini ele verecek bu etki nedeniyle kendimizi aşırı özgüvenli bir halde hissederiz.

IKEA etkisi, Sahiplik Etkisi adı verilen başka bir bilişsel ön yargıya çok benzer bir özellik gösterir. Keza bu yanılgıda insanlar, nesnelere sahip olduklarında, -sahip olmak yerine nesnelere karşı bir sahiplenme duygusu hissediyor olduklarında bile- daha fazla değer verirler. Kişi böylece kendi çabasını gerekçelendirir ve İKEA etkisi onulmaz bir seviyeye gelir.

Örneğin, bir çalışma, yakınlarda 30 dakika boyunca duran bir çikolataya sahip olmanın insanların ona daha yüksek değer biçmesine neden olduğunu buldu. 

Bağış Etkisi

Bununla birlikte, IKEA etkisi “Bağış etkisinden” farklıdır: özellikle kişinin bizzat kendisinin katkı vermesini gerektirir. Michael I. Norton, Daniel Mochon ve Dan Ariely yapılan araştırmaya göre IKEA etkisinden muzdarip kişi, yarattığı şeylere orantısız değer verir.

Bununla bağlantılı olarak, bir kişinin gerçekten yaratmada yer aldığı bir olay, karar veya başarıda alabileceği daha büyük bir gurur duygusunu ifade eder;

Konuyla ilgili en güzel örnek reklamcılık sektöründe kendini göstermiştir;

1950’lerde piyasaya ilk defa sürülen hazır kek karışımları o dönemlerde çok da beklenilen satış oranını yakalayamadı. Bunun üzerine pazarlamacılar hazır kek karışımlarının iyi satılmayışını, ev hanımlarının kek yapma sürecine yeterince dahil edilmedikleri için kekin tadını beğenmeyişlerine yordular.

Hal böyle olunca hazır kek karışımı üreten markalardan biri karışımdan yumurtayı çıkartıp bunu keki yapacak kişinin kendi ekleme gayretine bıraktı. Bu sihirli hamleyle de satışlarını büyük ölçüde arttırmış oldu. Öyle ki, kişi sadece yumurta kırıp, süt eklemeyle bile yaptığı keke kendi emeği geçmesi sebebiyle daha fazla değer veriyordu.

Başka bir deyişle, bir şeyde yetersiz olduğumuzu hissetmek, kendimizi kanıtlama ve yetkin görünme arzumuzu kamçılar ve kendimizi yaptığımız şeylerde emek harcamaya iteriz. Böylece yapılan şeyin değerinin objektifliğini kaybedip bu değeri kendi gözümüzde büyütürüz.

İKEA Etkisi

Ülkemizde de son dönem çorba reklamlarında da bu taktik kullanılmaktadır; son dokunuşu size bırakarak ürünün lezzetini arttırmış olabileceğinizi vurgulayarak İkea etkisinden yararlanırlar.

Özet

İkea Etkisi Nedir?

Tüketicilerin üretiminde azcık da olsa katkıları bulunduğu ürünlere ederinden daha yüksek değer biçme eğiliminde olması durumunda ortaya çıkan bilişsel bir yanılgıdır. 

Çaba gerekçelendirme” olarak bilinen belirli bir bilişsel uyumsuzluk türü, IKEA etkisini oldukça iyi açıklar; zor bir şey yapıldığında, vergi verildiğinde, ya da bu minvalde olaylar yaşandığında, kişi tüm bu işi yapması için iyi bir neden uydurur. Sonuç olarak, ulaşmaya çalıştığımız hedefe daha fazla değer veya önem verme eğiliminde olmaktayız.

Varsayalım ki, nakit paraya ihtiyacımız var ama en yakın ATM 1 saatlik yürüme mesafesinde. Çaba gerekçelendirmeyle “Bu sayede yürümüş ve spor yapmış olacağım, kendimi fit tutmak için harika bir aksilik” gibi şeyler söyleyip yaptığımız şeylerin değerini gözümüzde büyütürüz ve İkea etkisi kendini göstermiş olur.

Aynı ilke IKEA etkisi için de geçerlidir. Önceden monte edilmiş kendi mobilyalarımızı satın almak yerine inşa etmek için zamanımızı ve enerjimizi boşa harcamayı kabul edecek türden bir enayi olduğumuzu hissetmek istemiyoruz. Bu yüzden bilinçsizce zihinsel bir ayarlama yapıyoruz ve sehpamızın diğerlerinden daha değerli olduğuna karar veriyoruz. Bu, çabanın sonuçla orantılı olduğunu hissettirerek uyumsuzluğumuzu çözer.

Sonuçlarına bakmadan ve hatta kıyaslandığında daha kötü sonuçlar olacağı aşikar olsa bile, kişi kendi emeği geçmesi sebebiyle kendi yaptığını daha çok beğenmeye meyletmesi ciddi durumlara yol açabilir.

Kaynak ve detaylı bilgi için;

https://thedecisionlab.com/

Paylaşmak isterseniz;

İkea Etkisi: Kişinin Kendi Emeğine Değeri” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir