Şoför Bilgisi Bilişsel Yanılgısı

Şoför Bilgisi Nedir?

Şoför bilgisi, bir şeyi gerçekten bilmekten ziyade onu şeklen bilme gibi durumlarını anlatmak için kullanılan bir tanımdır.

Bu ifadeyi Einstein’ın ifadesi ziyadesiyle açıklamaktadır;

Herhangi bir aptal bilebilir. Önemli olan anlamaktır.

Albert Einstein

Şoför Bilgisi

Başka versiyonlarına çeşitli platformlarda ve başka isimlerle tanık olmuş olabileceğiniz, orjinalinin ise başarılı bir yatırımcı olan Charlie Munger’e ait Planck hikayesini aynen aktarıyorum.

1918 yılında Fizik dalında Nobel Ödülü alan Max Planck, Almanya’yı dolaşarak bir nevi bilgisini aktardığı bir çeşit turneye çıktı. Nereye davet edilse gittiği yerlerde kuantum fiziği hakkında aynı konuşmayı yapıyordu. Bir yerden sonra onla gide gele şoförü de konuşmayı iyice ezberlemişti. Şoför bir gün Planc’a “Profesör Planck, hep defasında konuşmayı yapmaktan sıkılmış olmalısınız. Münih’teki konuşmanızda sizin yerinize bu seferlik bu görevi üstlenmeyi teklif ediyorum. Siz de benim şoför şapkamı takıp benim size yaptığım gibi en ön sırada siz de beni izlersiniz. İkimiz için de güzel bir değişiklik olur.” Bu fikri oldukça eğlenceli bulan Planck kabul etti. Böylece şoför, Planck rolüne girip seçkin bir izleyici topluluğunun önünde, kuantum fiziği hakkındaki her zamanki o uzun konuşmayı hatasız bir şekilde yaptı. Bir fizik profesörünün soru yöneltmesine kadar her şey yolunda gidiyordu.

Şoför ise soğukkanlılığını bozmadan şu şekilde yanıtladı: “Münih gibi ilerici bir şehirde böylesine basit bir soruyla karşılaşacağımı hiç ummazdım. Bu soruyu cevaplamasını bizzat şoförümden rica ediyorum.

Charlie Munger’e ait Planck’ın bu hikayesini, üniversite zamanlarımda Einstein ile özdeştirilmiş versiyonunu ilk okuduğumda şoförün pratik zekasına hayran kalmıştım ve hikayeden aldığım ders ise; Zeki insanların arasında bulunmanın bilgiye, öğrenmeye ne derece faydalı olduğuna dair bir çıkarımdı. Hikayenin etrafında döndüğü kişinin Einstein değil, Max Planck olduğunu öğrendikten sonra aslında hikayede verilmek istenen mesajın zeki olmakla ilgili değil; Bir şeyi bilmekle gerçekten bilmek arasındaki farkı göstermek olduğunu öğrenince afallamadım desem yalan olur.

Yani yalan da değil aslında; bilmek var ve bir de gerçekten bilmek var.

Munger’e göre, iki tür bilgi vardır;

Birincisi; Gerçek bilgidir. Bu, bilgilerini zaman ve zihinsel çaba harcayarak elde eden insanlarda bulunur.

İkincisi; Biliyormuş gibi yapan insanların oluşturduğu Şoför bilgisidir. Bu kategorinin insanları tabiri cazise gösteriyi sergilemeyi öğrenmişlerdir ama aktardıkları bilgilerin içi boştur ve bu bilgileri de ikna edici şekilde boş laflarla savurma derdindedirler. Bazen bilinçsizce, anlayış eksikliklerini örtmek için gerçeklerden yoksun, kafa karıştırıcı genelliklerden söz ederler. Çoğu zaman bilgi yanılsamasına sahiptirler.

Munger, hikayesinde bahsettiği şoför ile tam da ikinci kategoride bulunanları vurgulamak istermiştir.

Gerçekte Sahip Olunan Bilgi

“Bildiğim bir şey varsa hiçbir şey bilmediğimdir” diyen Sokrates’e nazaran Warren Buffett, bir nevi neleri daha iyi bildiğinin sınırını gösteren ve böylesi durumlar için cuk diye oturan bir tabir kullanıyor: “Circle of Competence”. Türkçesi’yle, “Yeterlilik çemberi”. Bu çemberin içinde kalan şeyleri insan gerçekten anlar. Dışındakileri ise hiç anlamaz ya da sadece kısmen anlar.

Yeterlilik Çemberi – Şoför Bilgisi

Buffett’in hayatındaki ilke şudur: “Yeterlilik çemberinizi bilin ve içinde kalın. Çemberin büyüklüğü öyle çok da önemli değildir. Ancak çemberin çizgilerinin tam olarak nereden geçtiğini bilmek hayati derecede önemlidir.”

Charlie Munger üzerine ekleme yapar: “Yeteneklerinizin neler olduğunu keşfetmelisiniz. Şansınızı yeterlilik çemberinizin dışında denediğinizde berbat bir kariyeriniz olacaktır. Bunun neredeyse garantisini verebilirim size.”

Şoför Bilgisi: Özet

Şoför Bilgisi Nedir?

Herhangi bir konu hakkındaki yüzeysel bilgi birikimine denir.

Şoför bilgisi ile öğrenim yapmamakta fayda var. Zümer suresinde geçen güzel bir ayeti konuyla ilişkilendirmek isterim: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?

Gerçekten bilme denilen kavram kolay bir şey değildir. Hatta 10000 saat barajı denilen ve bir şeyde uzmanlaşmak için gerekli sürenin ne olduğuna dair bir olgu mihenk taşı rolündedir.

10000 saat ile bir kişiyi analiz etmek tuhaf olacaktır. Zaten böylesi kişiler kendilerini kolayca belli etmektedir. Gerçekten bilgi sahibi olanlar ne bildiklerinin farkında oldukları gibi ayrıca ne bilmediklerinin de farkındadırlar. Bu çapta biri kendi yeterlilik çemberinin dışındaysa, ya hiçbir şey söylemez ya da “Bilmiyorum” der. Bu cümleyi utanmadan söyleyebilir. Günlük hayatta ise “şoförlerden” asla duymayacağınız bir cümledir bu.

Kaynak ve detaylı bir bilgi için;

Charlie Munger – “USC School of Law Commencement – Mayıs 13, 2007”. Munger, Charlie: Poor Charlie’s Almanack, Donning, 2008, S. 436.

Munger, Charlie: “A Lesson on Elementary Worldly Wisdom as It Relates to Investment Management and Business«, University of Southern California, 1994 in Poor Charlie’s Almanack, Donning, 2008, S. 192

Rolf Dobelli – Hatasız Düşünme Sanatı

Paylaşmak isterseniz;

Bir Cevap Yazın