Hayatta Kalana Bağlılık Nedir?

Hayatta kalana bağlılık

Hayatta kalana bağlılık, belirli bir şeyde, ağırlıklı olarak o şeyi başaranlar baz alınarak (hayatta kalanlar) orantısız bir şekilde değerlendirilmenin yapıldığı bir seçim ön yargısı türüdür.

Böylesi durumlarda “Başarısız olanlar” veya “Hayatta kalamayanlar” görmezden gelinir.

Hayatta Kalana Bağlılık

X bir kişisinin nereye baksa; televizyonda, dergilerin kapaklarında, konser programlarında ve internetteki hayran sitelerinde, sosyal medyada rock müziği yıldızlarını gördüğünü düşünün. Sayısız görünen bu gitar kahramanlarının başarısından yola çıkarak kendisinin de bir rock müziği yıldızı olacabileceğinin hayallerini kurması durumunda ne olurdu? Er ya da geç onlar gibi başarılı olabilir mi?

Cevap aslında basit; böyle bir şeyi başarmanın olasılığı çok ama çok düşüktür. Neredeyse pek çokları gibi başarısız müzisyenler mezarlığına gömülecektir. Oysa bu mezarlıkta her yerde gördüğü şov sahnesine kıyasla on bin kat fazla müzisyen var. Bunca şeye rağmen yine de hiçbir haberci bu başarısızların hikayelerini görmüyor ya da umursamıyor.

Ortaya Çıkışı

Hayatta kalma ön yargısı terimi ilk olarak Abraham Wald tarafından ortaya atıldı. II.Dünya Savaşı’nda Müttefik uçaklarının üsse güvenle dönebilmesi için Wald’ın da içinde bulunduğu bir araştırma grubu oluşturuldu. Uçakların nasıl daha iyi korunabileceğini belirlemeye çalışan grubun ilk yaklaşımı, üsse dönen uçakların en fazla hasar aldığı yerleri değerlendirmek olmuştu. En kötü durumdaki alanları belirledikten sonra, bu yerleri güçlendirmeyi deneseler de sonuç hüsran olmuştu. Ancak Abraham Wald, en ağır hasarı alan uçakların üsse dönemeyenler olduğunu öne sürdü ve o yönde bir güçlendirme yaparak başarıya ulaşmışlardı.

Dışarıdan bakan biri olarak, bundan kurtulmak kolay bir şey değildir. Başarı ihtimalinizin ne kadar da küçük olduğunu görmek istemeyiz sanki. Derler ki; “Her başarılı yazarın arkasında yüz başarısız yazar gizlidir.” Bunu daha da devam ettirirsek eğer; bu yüz başarısız yazarın da her birinin ardında kitaplarını basıp yayınlayacak bir yayınevi bulamamış bir yüz yazar daha vardır. Bunların da her birinin ardında ise başlayıp da bitiremedikleri kitapları olan, kitaplarını çekmecede, bilgisayarda saklayan gibi yüz kişi daha bulunur. Bu böyle devam edip gidecektir.

Ancak ne hikmettir ki sayısı çok azken bile biz yine de başarılı olanları sıklıkla duyarız ve yazarlıkla başarıya ulaşmanın ne kadar da küçük bir olasılık olduğunu göremeyiz.

Hayatta Kalan Biriyseniz

“Hayatta kalan”lardan biri olduysanız hayatta kalana bağlılık iyice flulaşan bir hale gelir. Başarınız ancak ve ancak şanstan ibaret bile olsa diğer başarılılarla ortak noktalar keşfedip bunları belirledikten sonra “başarı unsurları” olarak gösterirsiniz. Başarısızlar mezarlığını ziyaret ettiğinizde onların da bu sözde “başarı unsurlarını” uyguladıklarını görmemeniz işten bile değil.

Hayatta Kalana Bağlılık
Hayatta Kalana Bağlılık

Hayatta Kalana Bağlılık: Özet

Hayatta Kalana Bağlılık Nedir?

Günlük yaşamda başarılar başarısızlıklardan daha fazla görünürlüğe ve etkiye sahip olmasından dolayı başarı ihtimalinin, gerçekte olduğundan daha yüksek bir şekilde algılanmasıdır.

İngilizce aslı “Survivorship Bias” olarak bilinen bu yanılgı da hayatta kalmayan veri noktalarını görmezden gelip salt hayatta kalan gözlemlerden oluşmuş veriler dikkate alındığında etkisi iyice artar.

Bir veri kümesinde hangi veri noktalarının eksik olabileceğini göz önünde bulundurup önemli gözlemleri ihmal etmeyen doğru veri kaynaklarını kullanarak ön yargı önlenebilir.

Diagoras‘a birtakım resim tabletleri gösterilir; üzerlerinde, dua eden ve ardından meydana gelen gemi kazasından sağ salim kurtulan müminlerin resimleri yer almaktadır. Bunun anlamı, dua etmenin insanları boğulmaktan koruyacağıydı. Diagoras sorar: “Peki dua edip, sonra boğulanların resmi nerede?

Hayatta kalana bağlılıktan kurtulmak istiyorsanız, bu düşünce işi bizzat size düşer. Bir zamanlar için umut vaat etmiş projelerin, yatırımların ve kariyerlerin mezarlıklarını bulup bunları olabildiğince sık ziyaret edin. Hüzünlü ve umut kırıcı bir ziyaret olur ama sağlıklıdır.

Kaynak ve detaylı bilgi için;

Siyah Kuğu, Nassim Nicholas Taleb

Dubben, Hans-Hermann; Beck-Bornholdt, Hans-Peter: Der Hund, der Eier legt – Erkennen von Fehlinformation durch Querdenken, rororo, 2006, S. 238.

Rolf Dobelli – Hatasız Düşünme Sanatı

https://thedecisionlab.com/

Paylaşmak isterseniz;

Hayatta Kalana Bağlılık Nedir?” için bir yorum

Bir Cevap Yazın