Zeigarnik Etkisi: Yarıda Kesilmiş Anı

Zeigarnik Etkisi

Zeigarnik etkisi, tamamlanmamış, bölünmüş veya kesilmiş olan yarım kalmış şeyleri daha kolay hatırladığını ifade eden psikolojik bir kavramdır.

Zeigarnik Etkisi

Zeigarnik etkisi, ilk olarak Rus psikiyatrist ve psikolog Bluma Wulfovna Zeigarnik (İsmin okunuşu) tarafından keşfedilmiş olup onun adını almıştır. 

Bluma Wulfovna Zeigarnik

1920’li yıllardayken restorantın birinde yemek yiyen Zegarnik, garsonların karmaşık siparişleri ve ödenmeyen yemekleri kolayca takip edebildiklerini buna mukabil ödemesi yapılan siparişleri kolayca hatırlayamadıklarını gözlemledi. Gözlemlerine bir hayli şaşıran Zeigarnik, bu durumu bir dizi deney yoluyla laboratuvarında da incelemeye karar verdi;

Zeigarnik, 138 çocuktan oluşturulan bir deney ortamında, çocuklardan bir dizi basit görevi, bulmacayı ve aritmetik problemi tamamlamasını istedi. Çocuklar görevlerinden bazılarını tamamlamış bazılarını da yarılamışken Zeigarnik devreye girip çocukları molaya gönderdi. Bir saatlik bir moladan sonra çocukların görevlerini hatırlamalarıyla alakalı birtakım araştırmalar yaptı. Tam tamına 138 çocuktan 110’unun kesintiye uğrayan görevlerini tamamlanan görevlerinden daha iyi hatırladığını keşfetti. 

Ayrıca yetişkinlerin yer aldığı ilgili bir deneyde de, katılımcılar tamamlanmamış görevleri tamamlanmış görevlere nazaran %90 daha iyi hatırlayabildiler.

Yarım kalmış olayların zihnin tabiri caizse yakasına yapışıp meşgul ve rahatsız ettiğini buldu. Zihnin de bu meşguliyet ve rahatsızlıktan kurtulmak için yarım kalmış olayların bitirilmesi gerekliliğiyle bu yarım kalmış şeylerin hatırlanmasına sebep olduğu sonucuna ulaştı.

Bazı teoriler, bitmemiş bir görevden kaynaklanan bilişsel gerilimden ve sonunda onu tamamlayıp rahatlamak için görevi akılda tutma ihtiyacından bahseder. Bir nevi kişinin içinde ukte kalan düşünceler bir ömür geçse de unutulmuyor denilebilir. Yapılan son çalışmaların ardından motivasyon, ödül beklentisi, kesinti süresi ve gerekli görevin başarılabilirliği gibi diğer faktörlerin de Zeigarnik etkisinin gücü üzerinde önemli bir etkisi olabileceğini göstermektedir.

Bir örnekte kendi deneyimlerimden vereyim; Kitap almak için fuarda gezerken denk geldiğim bir sözlükte yazan peyleklemek kelimesini her daim hatırlarım. Çünkü kelimenin manası peylekleme eylemi ama o kelimenin anlamı Google dahil hiçbir yerde yazmıyor.

Bu etkiden yararlanma durumları ortaya çıksa da çoğu zaman sinir bozucu bir şey olarak hatıralarda yer eder; kimiz zaman bir aşk acısı, kimi zaman da sınavda çıkan sorunun cevabında yanlış yaptığı hatayı hatırlayıp bunun düzeltilişini hatırlamamak gibi…

Zeigarnik Etkisi

Zeigarnik Etkisinden Yararlanma

Pek çok insan, bitmemiş veya kesintiye uğramış bir görevle gelen müdahaleci düşünceleri tecrübe eder, ancak bireyler bu düşünceleri etkili bir şekilde kanalize etmeyi ve işi yapmak için iç arzuyu öğrenirlerse kazanılacak birçok kişisel fayda vardır.

Ertelemeye yatkın insanlar, görevlere erken başlamanın veya yapabildikleri her yerden başlamanın önemini öğrenebilirler. Zeigarnik etkisiyle ilişkili bilişsel gerilim, bu bireyleri iş zamanında tamamlanıncaya kadar işe geri çekmeye yardımcı olacaktır.

Hızlı çalışan ancak çoklu görevle ilgili sorunları olan kişiler için de üretkenlik artırılabilir. Tamamlanmamış görevlere eşlik eden bilişsel müdahalelerin tam olarak anlaşılması, çalışanların her yeni görevin aslında daha önce yapılanların bir kesintisi olduğunu anlamalarına yardımcı olacaktır. 

Bu nedenle çalışanlar, yaptıkları çoklu görev miktarına makul sınırlar koymaya motive olabilir, böylece bilişsel aşırı yük ve hayal kırıklığını azaltırken iş performansını artırabilir.

Öğrenciler ayrıca çalışmalarında Zeigarnik etkisinden yararlanabilirler. Derslere sık sık ara verilmesinin tavsiye edilmesinde bu yatar. Öğrenci mola esnasında anlayamadığı noktaları hatırlayıp kendi kafasında muhtemel çözümleri atıp tutar ve sonuca ulaşabilecek şeylerin ilhamına kavuşabilir. İlgisiz etkinlikleri içeren uygun molalar içeren çalışma oturumları tasarlayarak, öğrencilerin kapsadıkları konular hakkında daha müdahaleci düşünceler yaşamaları ve bu düşünceleri daha iyi yansıtıp pekiştirmeleri olasıdır. Ara vermeden uzun bir çalışma dönemi, genellikle bilgi hatırlama için daha az etkilidir.

Zeigarnik Etkisinden Kurtulma

Zeigarnik etkisi, bir kişinin ruh sağlığında önemli bir rol oynayabilir. Tamamlanmamış görevler “özellikle olumsuz sonuçları olanlar- çoğunlukla stresli ve müdahaleci düşüncelere yol açar. Bu düşünceler nedeniyle uyuma süresi azalabilir, kaygı artırabilir. Dahası, kişinin zihinsel ve duygusal kaynaklarını tüketebilir, muhtemelen uyumsuz davranışlara da katkıda bulunabilir.

Zeigarnik Etkisi: Özet

Zeigarnik Etkisi Nedir?

Tamamlanmamış şeylerin, tamamlananlara nazaran daha kolay hatırlandığını ifade eden psikolojik bir terimdir.

Tersine bir etkiyle, Zeigarnik etkisi, bir kişiyi görevleri tamamlaması, daha iyi alışkanlıklar geliştirmesi ve kalan sorunları çözmesi için motive ederek zihinsel refahı artırabilir. Verilen görevlerin başarıyla tamamlanması, kendine güveni ve öz saygıyı artırırken bir başarı duygusu sağlayabilir. 

Üretken çalışma ve çalışma alışkanlıklarının geliştirilmesi, kişisel olgunluk duygusuna ve kendi kendine büyümeye de katkıda bulunabilir. 

Ek olarak, strese neden olan olaylar için çözüm bulabilen bir kişi, muhtemelen psikolojik refah üzerinde uzun vadeli olumlu bir etki yaşayacaktır.

Paylaşmak isterseniz;

Zeigarnik Etkisi: Yarıda Kesilmiş Anı” için bir yorum

Bir Cevap Yazın