Sahiplik Etkisi Yanılgısı

Sahiplik Etkisi

Sahiplik etkisi, bireyin bir şeyi yalnızca sahibi olduğu için daha olumlu değerlendirme eğiliminde olmasıdır.

Sahiplik Etkisi

Psikolog Dan Ariely‘ye göre, sahip olduğumuz şeylere karşı hislerimiz bir başka olur tabiri caizse onlara aşık oluruz. Olumlu hisler ve duyguları onlarla ilişkilendirir ve onlarla ilgili anılarımız olumlu detaylarla dolu olur. Bu nedenle, bir şeyleri kaybetmeyi oldukça kötü buluyoruz. Basit bir deneyde de bu durum oldukça açık bir şekilde gözlemlenmiştir.

Çocukken yeni alınan ayakkabıyla uyuduğumu bilirim şahsen. Hatta bazı kıyafetleri sadece özel anlarda giymeyi tercih eder bakımlarını özenle yapardım.

Deney sırasında, katılımcıların yarısına saklayabilecekleri bir kalıp İsviçre çikolatası verildi. Diğer yarısına da bir kahve fincanı verildi. Uygun bir an belirince de katılımcılara kupalarını çikolata ile değiştirme ya da tam tersi yapma fırsatı sunuldu. Bununla birlikte, çoğu katılımcı, ne aldıklarına bakılmaksızın, ellerindeki mülklerini korumayı tercih etti.

Sahiplik etkisi nedeniyle kişiler sahip olunan bir eşya veya nesnenin madden ve-veya manen değerinin olması gerektiğinden daha fazla değer biçilmesi eğiliminde olur. Böyle durumlarda kişi, bir nesneyi yalnızca sahibi olduğu için daha olumlu bir değerlendirme yapar.

Bağış etkisi ile ortak bir yönleri bulunmaktadır. Bağış etkisi, satıcıların bir nesneyi satmak için alıcıların ödemeye razı olduklarından daha fazla paraya ihtiyaç duydukları bulgusuyla ilgili bir olgudur. 

Birlikte ele alındığında, bu iki etki, sahipliğin, kişinin dış dünyadaki nesneler hakkında düşünme ve değerlendirme şeklini etkileyebilecek psikolojik olarak anlamlı bir değişken olduğunu gösterir.

Deney

Psikolog Dan Ariely şöyle bir deney gerçekleştirdi: Üniversitedeki öğrencilerine önemli bir basketbol maç için bilet verecekti. Sınırlı sayıda olan bu biletleri kimlerin alacağını da kurayla belirledi. Sonrasında da kurayı kazanamayan öğrencilerine bir bilet için ne kadar ödeyeceklerini sordu.

Öğrencilerin çoğu 170 dolar ödemeye razı olduğunu belirtti. Sonrasında, Dan Ariely bu sefer de bilet kazananlara biletlerini kaç paraya satmaya razı geleceklerini sordu. Ortalama söylenilen fiyatlar mevcut fiyatın mislisiyle fazlasıydı.

Sahip Olma Durumu

Bir şeye sahip olmamız belli ki o şeye değer kazandırıyor. Satıcı, cep telefonuna normalden fazla değer biçer, evinin değerini mevcut piyasa değerinden daha yüksek bir değer biçer. Piyasa değerleri ev sahibine genelde adaletsiz, hak ettiği değerden uzak, hatta ayıplı olarak görünür, ki evi ile arasında duygusal bağın bunlara yol açması gayet normal. Sıkıntı ise bu duygusal bağın yarattığı fiyat farkının da muhtemel alıcı ödenme şartını koşması…

Sahiplik etkisi, bir şeye çaba sarf edilmesi durumunda iyice artar. Böylesi bir durumda da bir başka versiyonu olan “IKEA etkisi” gözlemleniyor. İsmi mobilya şirketinden gelmekte. Daha iyi izah için örneklendirme yapalım: Yeni IKEA masanızı kurmak için çalıştığınızı hayal edin. Pek çok adımda yanlış mandalı kullanmak gibi hatalar yaptınız. Nihayetinde masayı kurmayı bitirdiğinizde, kendinizle gurur duyarsınız. Sırf yapımına çok çaba sarf ettiğiniz için kendi yaptığınız dolabınızın değeri sizin için, ödediğiniz fiyattan çok daha yüksek bir değerde olacaktır. Görüldüğü üzere bir şeye ne kadar çok çaba sarf ederseniz ve onunla ilgili anılarınız ne kadar artarsa sahiplenme etkisi de o derece güçlü olacaktır.

Bir işe başvuru yapıp red aldığınızda hayal kırıklığına uğramak için sebepleriniz vardır. Mülakatları aşıp son elemeye kadar ulaşmayı başardığınızı bilip ardından red cevabı almak ise hayal kırıklığının derecisini artırıyor. Ama bunun geçerli sebepleri yoktur. Çünkü o işi ya alırsınız ya da alamazsınız, diğer hiçbir etkenin rol oynamaması gerektiğini bilmeniz gerekir.

Sahiplik Etkisi: Özet

Sahiplik Etkisi Nedir?

Kişinin, sahip olduğu şeylere sırf onlara sahip olmasından ötürü ederinden daha fazla değer biçme eğiliminde olmasına denir.

Bir şeylerden kopmak belli ki biriktirmekten daha zor geliyor bize. Bu, evimizi, kileri, depoyu neden ıvır zıvırla doldurduğumuzu gözler önüne sermekten öte, neden resim, saat ya da sanat eseri tutkunlarının elindekileri bu kadar ender değiş tokuş ettiğini ve-veya sattığını da açıklıyor.

Sahip olduğumuz şeylere sıkı sıkıya tutunmak yerine, biraz Mevlanavari olacak ama onların “Evrenin” size geçici olarak emanet ettiği şeyler gözüyle bakın ve bütün bu şeylerin sizden her an geri alınabileceği aklımızın bir köşesinde olsun.

Kaynak ve Detaylı bilgi için;

http://psychology.iresearchnet.com/

Ariely, Dan: Predictably Irrational. The Hidden Forces that Shape Our Decisions, HarperCollins, 2008, Chapter: »The High Price of Ownership«.

Rolf Dobelli – Hatasız Düşünme Sanatı

Paylaşmak isterseniz;

Sahiplik Etkisi Yanılgısı” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir