Tarih

Ostrakismos Çömlek Mahkemesi: Dışlama Seçimi

Ostrakismos çömlek mahkemesi, siyasi liderler de dahil olmak üzere herhangi bir yurttaşın 10 yıl boyunca şehir devletinden dışlanıp sürgüne gönderilebileceği Eski Atina seçimlerinden biridir.

Ostrakismos Çömlek Mahkemesi

Ostrakismos çömlekleri ile yapılan oylamanın amacı aşırı gücün tek bir adamın eline geçmesini önlemek ve böylece tiranlığın oluşmasını engellemekti. Bu amaçla da tirana dönüşmesi muhtemel tehlikeli ve hırslı olarak görülen politikacılar, şehrin siyasi hayatından çıkarılması için on yıllık bir sürgüne zorlanırdı.

M.Ö. 490’da Maraton savaşında Perslere karşı kazandıkları zaferden kısa bir süre sonra Atinalılar, yükselen herhangi bir tiranın gücünü dizginlemek için tasarlanmış bir seçim şekli olan dışlama uygulamasına başladılar. 

Çömleklerin kullanıldığı bu dışlanma prosedürü oldukça basitti.

Her kış, Atina vatandaşları (yani özgür yetişkin erkekler) Agora‘da bir araya gelir ve herhangi birinin çok güçlü olup olmadığını tespit etmek veya bir tiranlık kurabilecek durumda olup olmadığını belirlemek için oy kullanırlardı. Belli bir çoğunluk evet oyu verirse, iki ay sonra Agora’da tekrar bir araya geliyorlardı. 

İkinci toplantıda ise her vatandaş yanında dışlamak istediği kişinin adını kazıdığı bir “Ostrakon” (çömlek parçası) getirirdi. Birden fazla oyu önlemek için vatandaşlar oylama tamamlanana kadar beklemek zorunda kalırdı. 

Oylama bittikten sonra çömlek parçaları sayılırdı. Bu çömlek parçaları 6.000’den fazla olduğunda ise içlerinden en yüksek oy alan adam tespit edilir ve on yıllık bir sürgünle sonuçlanan dışlanma başlardı.

Tabi dışlanan kişi dakikasında pılını pırtını toplamadan sürgüne gönderilmiyordu. Dışlanan vatandaşa, işlerini halletmesi ve Atina’yı terk etmesi için on gün mühlet verilirdi. Ayrıca bu on yıllık süreçte dışlanan kişinin vatandaşlığı düşmez, mülküne de dokunulmazdı. Hatta gelirlerinin erişimine de izin verilirdi.

İşin acımasızlığı ise dışlanan kişinin şehre hiçbir mazeretle dönememesiydi. Haliyle dışlanan kişiler, halk oylamasıyla geri çağrılmadıkça, şehre on yıl boyunca hiçbir koşulda dönemezdi. Bunu göze alıp dönenler ise ölüm cezası ile cezalandırılıyordu.

Dışlama Siyasetinin Etkinlik Zamanları

Prosedür, 480’lerde daha sık bir şekilde uygulansa da sonrasında daha az kullanıldı. Başlarda işe yarayan bir fikir gibi görünse de, uzun vadede politik hırsı dizginlemek için pek işe yaramadı. Çünkü seçkin bir adam, yeterince güçlüyse, Ostrakismos seçimini baş rakibini ortadan kaldırmak için kullanabilirdi. 

Nitekim böyle bir olay, Perikles‘in politikalarına, özellikle de yapım programına yönelik şiddetli eleştirilerle karşı karşıya kaldığı MÖ 443’te kaydedilmiştir. Baş rakibi Melesias’ın oğlu Thukydides‘in (tarihçi Thukydides değil) sürgüne gönderilmesine neden olan bir dışlama yapıldı.

Aşırı gücün tek bir adamın eline geçmesini önlemek ve böylece tiranlığı imkansız kılmak için yapılan Ostrakismos, MÖ 5. yy’da şehrin siyasetinde önemli bir rol oynamıştır. 

Arkeologlar, büyük çoğunluğu Agora ve Kerameikos kazılarında olmak üzere şimdiye kadar 11.000’den fazla ostraka çömlekleri buldu.

Büyük olasılıkla, Atina anayasası, Peisistratos ve soyundan gelenler tarafından kırk yıllık tiranlığın ardından demokratik çizgilerde yeniden düzenlendiği Kleisthenes‘in MÖ 508/507’deki reformları sırasında tanıtıldı.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu