Düşünce Hataları

Kontrol Yanılsaması Nedir?

Kontrol yanılsaması, objektif bir bakış açısıyla bakıldığında, kişinin üzerinde bariz bir şekilde etkisinin olmadığı şeyleri kontrol edebileceğine veya en azından onları etkileyebileceğine inanma eğiliminde olmasıdır.

Kontrol Yanılsaması

Bu yanılsama ilk olarak 1965 yılında Jenkins ve Ward adında iki araştırmacı tarafından keşfedildi. İki şalter ve bir tane de ışıktan oluşan bir deney düzeneği kuran ikili yeri geldiğinde ışık düzeneğini şalterle bağlıyordu. Deneye katılan katılımcılar lambanın tamamen tesadüfen açılıp kapandığı durumlarda bile şaltere basarak ışığı bir şekilde etkileyebileceklerinden eminlerdi.

Karşıdan karşıya geçerken çoğu yerde görmüş olabileceğiniz trafik ışıklarındaki yayaların yeşil ışık yansın diye bastığı düğmeler aslında işlevsizdir.

Kontrol yanılsaması

Aynı düzenek asansörlerdeki kapı-açma, kapı-kapama düğmeleri için de geçerlidir. Aslında bu düğmelerin asansörle hiçbir bağlantısı yoktur.

Büyük açık alanlardan oluşan ofislerin ısı kontrolü için kurulan düzenek de benzer şekilde çalışmaktadır. Zira kimilerine içerisi fazla sıcak olabiliyorken kimilerine ise soğuk gelmektedir. Yer yer tartışmalara dönüşebilen bu durumun önüne geçmek için her kata sahte bir ısı kontrol düğmesi koyularak kontrol yanılsamasından faydalanılır.

O halde niye o düğmeler var ya da böyle bir şey nasıl olur da işe yarıyor olabilir diye sorabilirsiniz. Aslında plasebo-düğmeleri olarak adlandırılan bu düzenekler sayesinde insanların kendilerinden bağımsız olan bir duruma karşı tahammül edebilme gücü oluşturması amaçlanmaktadır.

Bu tarz hareketler kişiye özgü olabildiği gibi aslında çoğunluk tarafından da uygulanabilen benzer bir davranış olabildiği gözlemlenmektedir.

Örneğin zar oyunlarında kumarbazlar yüksek sayı istiyorlarsa, zarları ellerinden geldiğince kuvvetli, düşük sayı umuyorlarsa da mümkün olduğu kadar yavaş atmaya çalışırlar. Oldukça anlamsız olan bu hareketler nasıl olduysa ortak bir tepkimeye dönüşmüş. Zira birçok kişi dışarıda olanları etkilemek ister ve bunun için çeşitli hareketler (titreşimler, enerji, karma, totem vb.) yaparlar.

Ya da TV üzerinden izledikleri maçı penaltı atacak olan oyuncunun penaltıyı kaçırmaması adına diğer odaya giden taraftarların yaptıkları buna örnek verilebilir.

Peki ya biz? Hayatımız gerçekten bizim kontrolümüzde mi? Büyük ihtimalle düşündüğünüzden daha da az diyebiliriz. Bu yüzden, gerçekten kontrol edebildiğiniz birkaç şeye odaklanmakta fayda var. Zira diğer her şey her halükarda olmaya devam edecek.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu