Halo Etkisi (Hale Etkisi) Nedir?

Halo Etkisi

Halo etkisi, herhangi bir kişi veya nesnede edinilen olumlu izlenimlerin, o kişi veya nesne hakkında geri kalan özelliklerini de olumlu yönde etkileme eğilimidir.

Halo etkisinden muzdarip olan kişi, bu etkinin altında değerlendirdiği kişinin olumlu bir özelliğinden etkilenip kişi hakkında genel bir olumlu yargıya varı.

Halo Etkisi: Ortaya Çıkışı

Halo etkisi, ilk olarak 1920 yılında Edward Thorndike tarafından yazılan “A Constant Error in Psychological Ratings“, Türkçesiyle; “Psikolojik Derecelendirmelerde Sabit Bir Hata” başlıklı bir makale ile ilgili çevrelere tanıtılmasıyla hayat buldu.

Thorndike, deneklerden başkalarını bir dizi özelliğe göre değerlendirmelerini istediği birtakım deneyler yaptı. Bu deneyler sonucunda ise aşağıdaki maddelere ulaştı;

  • Herhangi bir şeyin bir yönünü seviyorsanız, onunla ilgili pek çok şeye karşı olumlu bir yatkınlığınız olur.
  • Herhangi bir şeyin bir yönünü beğenmezseniz, onunla ilgili pek çok şeye karşı olumsuz bir yatkınlığınız olur.

Halo etkisi yukarıda da belirtildiği üzere hem olumlu hem de olumsuz bir manada kullanılmaktadır. Ancak negatif halo etkisi, çeşitli adlandırılmalara sahip olsa da daha çok “Horn etkisi” olarak bilinmektedir.

Genel olarak tüm insanlık bu etkiden nasibini almıştır. Bunun nedeni olarak düşünülen görüş ise evrimsel tarihimizden miras kalmış olması; mevcut sorunlara karşı hızlı kararlar verebilen ilk insanlar, bu sorunları uzun uzun düşünmek zorunda kalan diğer herkesten daha çok hayatta kalma eğilimindeydiler. Haliyle, elde bulunan az miktardaki genellemeye dayalı (aşırı) hızlı kararlar verme eğilimini miras aldık.

Thorndike ve Deneyi

Askeri personellerin bulunduğu deneylerde, Thorndike‘ın askeri görevlilerde ast-üst ilişkilerinin nasıl şekillendiğine dair değerlendirmeler yapıyor.

Thorndike, Üst olarak bahsi geçen rütbece daha yüksek olan askeri personellerin, rütbece kendilerinden düşük olan astlarıyla etkileşim kurup onları liderlik yeteneği ve zeka gibi karakter özelliklerinin içinde bulunduğu birtakım şeylere göre değerlendirmelerini istedi. 

Çıkan sonuçları baz alan Thorndike, üst rütbede olan personeller tarafından oluşturulan olumlu ve olumsuz özelliklerin, fiziksel izlenimlerle ilgisi olmayan özelliklere dayandığını belirtti.

Örneklerle ifade edersek eğer, uzun boylu ve yakışıklı olan bir ast, en zeki olan olarak değerlendirilirken diğer özellikleri de diğerlerinden “daha iyi” olacak şekilde değerlendirildi. 

Thorndike, bu deneyden sonra başka bir kişinin karakterine ilişkin genel izlenimlerimizi belirlemede fiziksel görünümün oldukça önemli bir etkiye sahip olduğunu buldu.

Edward Thorndike’nin yaptığı çalışmalar yine bir psikolog olan Solomon Asch tarafından detaylandırıldı ve insanların başkaları hakkında fikir oluşturma şeklinin büyük ölçüde ilk izlenimde elde edilenlere bağlı olduğunu teorileştirdi.

“HALO” Olarak Adlandırılma Nedeni

Neden “Halo” olarak adlandırıldığına değinecek olursak, dini resimlerden esinlenilmiştir. Dikkatinizi kolayca çekebileceği üzere çoğu Ortaçağ ve Rönesans resimlerinde, iyilik timsali olan kişilerin başlarının üzerinde süzülürken görülebilen parlayan bir daire olan “Hale’ye” atıfta bulunulmasıyla ortaya çıkmıştır. Ayrıca “Hale Etkisi” olarak da bilinmektedir.

Resimlerde birisinin hale ile boyandığını gördüğünüzde, bunun iyi ve değerli bir insan olması gerektiğini anlayabilirsiniz. Başka bir deyişle ifade edersek; kişinin kolayca gözlemlenen (Hale) bir özelliğinden yola çıkılarak o kişinin tüm özelliklerinin olumlu olduğuna dair bir yargıya sahip olunmuş oluyor.

Halo Etkisi

Halo Etkisi: Özet

Halo Etkisi Nedir?

Herhangi bir kişi veya nesnede edinilen olumlu izlenimlerin, o kişi veya nesne hakkında geri kalan özelliklerin de olumlu olarak değerlendirilmesine sebep olmasıdır.

Hepimiz, günlük hayatın hengamesinde etrafımızdaki kişileri tek bir özelliğe göre doğru veya yanlış olarak yargıladığımız hale etkisini illaki deneyimlemişizdir. İlk görüşte aşk tabirini deneyimlemediysek bile duymamamız neredeyse imkansız. Bu fenomenin farkında olmak, böylesine öznel bir döngünün yaralayıcı etkisine karşı yardımcı olabilir.

Kaynak ve detaylı bilgi için;

https://www.nngroup.com/articles/halo-effect/

https://www.healthline.com/health/halo-effect#takeaway

Paylaşmak isterseniz;

Halo Etkisi (Hale Etkisi) Nedir?” için 2 yorum

Bir Cevap Yazın