Enderlik Yanılgısı: Az Olanın Cazibesi

Enderlik Yanılgısı

Enderlik yanılgısı, aynı nesneler olsa dahi sayıca az olan nesneye daha yüksek bir değer ve bol olanlara da daha düşük bir değer verilmesi olarak tanımlanmasıdır.

Değerli Olanın Azlığı

İnsanlar kıt olan bir nesneye daha yüksek bir değer ve bol olanlara daha düşük bir değer verir. Örneğin elmaslar kayalardan daha değerlidir. Malum elmaslar o kadar bol değildir. Her ne kadar elmasların çok sert olmaları gibi özellikleri değerlerini arttırsa da bilinen bir şeydir, eğer kayalar nadir olsaydı onların da değeri katbekat artacaktı.

Çocukluğunda taso oyunu oynayanlar bilir. Orda bazı pokemon karakterleri oldukça nadir olurdu. Ehh onları elde edebilmek için bir hayli çetin oyunlar dönerdi. Pek çok şeyde de durum bundan farklı değildir.

Enderlik Yanılgısı: Bisküvi Deneyi

Profesör Stephen Worchel, rastgele temin ettiği bisküvileri kullanarak enderlik yanılgısını ve etkilerini gözlemlemek için deney yapmıştır. Deneye katılanlar bisküvilerin kalitesini değerlendirmek üzere iki gruba ayrıldı;

Birinci grupta yer alan deneklerden her birine bisküviler açılmamış bütün bir paket şeklinde verildi.

İkinci gruba yer alan deneklerin tamamına bisküviler ikişer tane yiyebilecekleri şekilde paylaştırıldı.

Deney sonucunda ise katılımcılara bisküvilerin tadları nasıldı diye sorulduğunda, sadece ikişer tane bisküvi verilen ikinci gruptaki deneklerin bisküvinin kalitesini bir paket olarak alan birinci gruptakilere göre çok daha yüksek olarak değerlendirdi. Deney farklı kişiler ve farklı ürünlerle defalarca tekrarlandıysa da değişen bir sonuç olmadı; üründen az miktarda alanlar bu ürünleri daha lezzetli olarak nitelendirdiler.

Enderlik Yanılgısı: Poster Deneyi

Benzer amaçla bu sefer posterlerle yapılan bir başka deneyde üniversite öğrencilerinden çekiciliklerine göre 10 tane posteri sıralamaları istendi. Deney hilelerinden biri olarak ufak bir teşekkür maiyetinde gösterilmiş posterlerden birini alabilecekleri sözü verildi. Biraz zaman geçtikten sonrasında ise o ana kadar sıralamada üçüncü olarak değerlendirilen posterden kalmadığı söylendi.

Sonrasında da bir bahaneyle öğrencilerden posterleri tekrar sıralamaları istendi. Kalmadığı söylenen ve o ilk değerlendirmede üçüncü sırada olan poster ne hikmettir ki ilk sıraya çıktı.

Uzmanlar deneylerden sonrasında “Enderlik Yanılgısı” adını verdikleri yanılgıyı ortaya attılar: “Bir seçenek elimizden alındığı takdirde, artık mümkün olmayan seçeneği daha çekici olacak bir değerlendirmeyle tepki veririz.” Bir tür inatlaşma tepkisidir.

“Rara sunt cara”

Enderlik yanılgısı hayatta adımımızı atabileceğimiz her yerde karşımıza çıkar. Eski çağlarda yaşamış Romalılar bu durumları “Rara sunt cara” Türkçesiyle “Ender olan kıymetlidir” şeklinde ifade ederdi. Gerçekten de, enderlik yanılgısı insanlık tarihi kadar eski olan bir olgu olmuştur.

“Stoklarımız sınırlıdır!” reklamlarında veyahut “İndirimde son anlar!” diye duyurulan iletiler zaman kısıtlamasını gösterir.

Eski para biriktirenleri görmüşsünüzdür. Çocukluğum bu esnaf hobisine sıklıkla şahit olurdu. Bu eski paralarla bir şey satın alınmaz. Ama, önemli olan onların ender olmasıdır.

Ender yani az olana o oranda değer biçilmesi oldukça yaygın bir şeydir. Örneğin, Lord Of The Rings’deki diğer yüzükleri biat ettiren güç yüzüğün bu durumu somutlaştıracak güzel bir örnektir.

Enderlik Yanılgısı: Özet

Enderlik Yanılgısı Nedir?

Miktarca az olanın daha değerli olduğunun algılanmasına sebep olan eğilime denir. Böylesi durumlarda eşyalara atadığımız değer kıt olmaları halinde artar

Enderlik yanılgısı karşısında tipik tepkimiz, gerçekçi düşünmenin önemidir. Bu yüzden bir şeyi sadece fiyatı ve faydası ile, son günlerin moda tabiriyle: Fiyat-Kalite performansı üzerinden değerlendirmekte fayda var.

Rolf Dobelli – Hatasız Düşünme Sanatı

Paylaşmak isterseniz;

Bir Cevap Yazın