Özseçilim Yanlılığı

Özseçilim Yanlılığı Nedir?

Özseçilim yanlılığı, tesadüfi örneklemelerin bir parçası olunduğunda sanki bunların, kişini kendisine özgü olduğu zannedilip, sadece kendi başına geliyormuş gibi düşünmesi durumunda ortaya çıkan bir düşünce hatasıdır.

Özseçilim Yanlılığı

Özseçilim yanlılığı düşünce hatası “Neden hep benim başıma geliyor!”, “Bu hayatın benle ne alıp veremediği var!”, “Bu talihsizlikler en çok beni vuruyor!” gibi durum ifadelerine açıklama olmaktadır.

Diyelim ki A5 otoyolunda arabanızı sürüyorsunuz ve sonrasında da birden trafik sıkıştı. “Lanet olsun, niye hep benim başıma gelir ki?” diye küfredip karşı şeritte gördüğünüz arabaların imrenilesi bir hızla yol almasına gıpta edip “Şaka mı bu! Nasıl böyle bir şeye denk geldim” diye söylenmeye devam ettiniz.

Gerçekten de bankada olsun, süpermarketlerde olsun hep ilerlemeyen sıralarda bulunduğunuzu mu düşünüyorsunuz? Yoksa bir yanılgının kurbanı mısınız?

A5 otoyolu örneğinden devam edelim. Varsayalım ki, arabanızı sürüyorsunuz ve zamanın yüzde onunda da trafik sıkışıyor. Belirli bir günde sizin bu trafiğe takılmanınızın olasılığı trafik sıkışmasının olasılığıyla eşdeğer, yani yüzde on. Ama sizin yolculuğunuzun belirli bir zamanında gerçekten trafikte sıkışmanın ihtimali ise yüzde ondan yüksek. Çünkü trafikte kaldığınız zaman milim milim ilerlediğinden, sıkışık trafikte orantısız derecede fazla zaman geçiriyorsunuz.

A ile B noktaları arasındaki on kırmızı trafik ışığından ortalamada biri, yüzde on kırmızı, doksanı yeşilse, bütün seyir sürenizden yola çıkarak hesapta seyir zamanınızın yüzde onundan fazlasını kırmızı ışıkta bekleyerek geçirirsiniz.

Daha açık olmak için örneği iyice somutlaştıralım: Işık hızıyla yolculuk yaptığınızı düşünün. Bu durumda bütün seyir zamanınızın % 99,99’unu kırmızı ışığın önünde bekleyerek ve küfrederek geçirirdiniz.

Olayın püf noktası hatırlamakla alakalı: Başa gelen olaylarda olumsuz anılar hatırlanıp olumlu olanlar ise gözardı ediliyor. Trafikte sıkışıklık yoksa ve gayet düzgün akıyorsa trafiğin akmakta olduğu akla gelmiyor. Ancak trafik sıkışıklığı yaşandığı durumlarda ise bu durum aklınıza geliyor. Yani her araba sürmeye başladığımızda trafiğin sıkışık olup olmadığını hatırlamak yerine sadece trafiğin sıkışık olduğu anları hatırlayıp o yönde bir değerlendirme yapıyoruz.

Var Olana Şaşırmak: Tesadüfi Örneklemeler

Bunların aslında şanssızlıkla bir alakası yok: Şikayet edenler yalnızca tesadüfi örneklemenin bir parçası olmaktalar. Taraftarı en çok olan takımlar muhtemelen en çok kupa kazananlardır. Oylamalarda en yüksek olasılık, oyunuzun kazanan çoğunlukla uyuşmasıdır.

Arkadaşınızın, coşku içinde, kendisinin dersi geçebilmesinin neredeyse bir mucize olduğunu ileri sürdüğünü duymuşsunuzdur. Bu örneğe üniversitede çok şahit oldum diye paylaşmak istedim. Buna benzer durumlarda insanlar, tipik bir özseçilim yanılgısı kurbanı oluyor. Böyle bir şeyi ancak gerçekten dersi geçen biri ileri sürebilir.

Günlük hayatta bu durumu tecrübe eden pek çok örnek mevcuttur.

Bozuk musluğu olan bir tuvalete girip işinizi gördünüz sonrasında bir de baktınız ki o da nesi! Musluk bozuk. Hep mi benim başıma gelir bu talihsizlikler diye bastınız küfrü. Oysa oraya giren çoğu kişinin yaşadığı bir talihsizliği sadece size özelmiş gibi algılamanız yanılgıyı özetler nitelikte. Yapmanız gereken önce musluğu açıp çalışıp çalışmadığını kontrol etmekti. Buna rağmen iyice azalan olasılıkların kurbanı olduysanız yine de böyle söylemeyip yanılgının kurbanı olduğunuzu hatırlamakta fayda var.

Özseçilim Yanlılığı: Özet

Özseçilim Yanlılığı Nedir?

Kişinin, başına gelen olaylardaki olağanlığı, kendisine özgü olduğunu zannedip sadece kendi başına geliyormuş gibi düşünmesi durumunda ortaya çıkan bir düşünce hatasıdır.

Özseçilim yanlılığı, oldukça sık görülen bir düşünce hatasıdır. Kişi, dünyayı kendisinden ibaretmiş gibi algılar. Hatta bir dönemin internet esprilerinin konusu böyle şeylerden oluşuyordu.

Kaynak ve detaylı bilgi için;

Rolf Dobelli – Hatasız Düşünme Sanatı

Paylaşmak isterseniz;

Bir Cevap Yazın