Kırık Cam Teorisi: İlk Tepki ve Disiplin

Kırık Camlar Teorisi

Kırık cam teorisi, bir ortamdaki önemsiz gibi görünen görünür düzensizlik ve yanlış davranış belirtilerinin daha fazla düzensizliği ve yanlış davranışı teşvik ederek ciddi suçlara yol açtığını belirtir.

Teorinin Ortaya Çıkışı

Broken Windows” olarak ortaya çıkan ve “Kırık Pencereler, Kırık Camlar” gibi çeşitli adlandırmalara sahip kırık cam teorisi, Stanford Üniversitesi psikoloğu Philip Zimbardo‘nun daha önceki araştırmalarına dayanarak, 1982’de sosyal bilimciler James Wilson ve George Kelling tarafından ortaya atılmıştır.

Teoriye göre, bir mahalle ne kadar zengin ya da fakir olursa olsun, bir kırık pencere, yakında çok daha fazla kırık pencereye yol açacaktır. Yani, onarılmamış bir kırık pencere, kimsenin umursamadığı bir sinyaldir ve bu nedenle daha fazla pencere kırmanın hiçbir maliyeti yoktur. Haliyle oluşan bu düzensizlikle “Cam kırıcılar” davranışlarından bir beis görmeyecektir.

Düzensizlik sonrasında oluşan atmosferde, vatandaşlar arasında korku düzeylerini artar. Dolayısıyla, onların toplumdan çekilmesine ve enformel sosyal kontrole katılımın azalmasına yol açar. “Seyirci etkisi” gibi bir takım olayların nedenlerine giden yol açılmış olur.

Teori ilk olarak Zimbardo’nun 1969 yılında yaptığı bir deneyden elde ettiği sonuçlardan baz alarak geliştirilmişti;

Zimbardo, suç oranının yüksek ve bir o kadar da refah oranının düşük olduğu Bronx ile tam tersi bir durumda olan Palo Alto bölgelerine birer tane “1959 model Oldsmobile” arabalarından bıraktı. İki araç da benzer durumda bırakılmıştı; plakaları yok, kaputları aralıktı. Ayrıca olup bitenlerin izlenmesi için de gizli kameralar koyulmuştu.

Bronx’taki otomobil üç gün içinde baştan aşağıya yağmalandı. Palo Alto’daki araca ise bir hafta boyunca kimse dokunmadı ta ki Zimbardo ile iki öğrencisi otomobilin yanına gidip çekiçle kelebek camını kırana dek. Daha ilk darbe indirilmişti ki çevredeki insanlar da olaya dahil oldu. Sonrasında ise araba ilkinin yaşadığı makus kaderi daha acı bir şekilde yaşamıştı.

Kırık pencereler, gözetimsiz giden bir ortamda herhangi bir görünür düzensizlik belirtisinin metaforu olarak kullanılmaktadır. Bu tabir, küçük suçları, vandalizm eylemlerini, sarhoşluk veya düzensiz davranışlar gibi eylemlerin düzeltilmemesinde karşılaşılacak sorunları tanımlamayı içerir.

Küçük sorunlarla yüzleşmeye zorlanmak ve onları önemsememek, insanların çevreleri, özellikle de güvenlik duyguları hakkında hissettiklerini büyük ölçüde etkileyebilir.  

Kırık Cam Teorisi Örnekleri

Küçük sivil kuruluşların yardımıyla, düşük gelirli Chicago sakinleri, yanmış binalardan ve boş arsalardan 800’den fazla topluluk bahçesi ve kentsel çiftlik yarattı. Halihazırda taze ürünler bulmakta zorlanan halk bu uygulamalar neticesinde karınlarını da doyurdular. 

Kırık cam teorisinin yukardaki örneği, aşırı ısınmış şehirlerde sıcaklıkları düşürerek, sosyalleşmeyi artırarak, stresi azaltarak ve çocuklara doğa hakkında bilgi vererek insanlara fayda sağlıyor.

2016 yılında, Dr. Charles Branas terk edilmiş mülkleri onarmak ve boş arsaları Philadelphia’daki suç oranı yüksek mahallelerde topluluk parklarına dönüştürmek için bir girişim başlattı ve bu hamlesi ile silahlı olaylarda % 39 azalma gördü.

Kırık cam teorisi, suç oranlarının yükseldiği bir zamanda etkisini gösterdi. Özellikle politikacılar tarafından büyük suçları önlemenin ve azaltmanın bir yolu olarak küçük suçlarla etkili bir şekilde mücadele aracı olarak kullanıldı. Buna mükabil oldukça masrafsız olması süreci hızlandırmıştır. Bilinen en meşhur örneği, New York belediye başkanı Rudolf Giuliani ve polis komiseri William Bratton tarafından hayat buldu ve dikkate değer şekilde uygulanmasıyla popülerleştirildi. 

Bratton, 1990’dan 1992’ye kadar New York City transit polis şefi olarak bu teoriyi pratikte de başarıyla uyguladı; Sivil kıyafetli memurlardan oluşan ekipler, bilet almayıp turnikeden atlayarak geçenleri yakalamakla görevlendirildi ve bu tarz suçlarla mücadele arttıkça, her türden metro suçları önemli ölçüde azaldı. 

Bratton, New York City polis komiseri olduğu 1994 yılında, kırık camlara dayalı “Yaşam kalitesi girişimini” başlattı. Bratton’un1996’da istifa ettiği görev süresi boyunca New York’ta suçlar neredeyse yüzde 40 azaldı ve cinayet oranı yarı yarıya düşmüştü.

Bir röportajında “Suçlarla böylesine etkin bir şekilde mücadeleyi nasıl başardınız?” sorusuna Giuliani, şu şekilde bir cevap vermişti;

“Metruk bir bina düşünün. Binanın camlarından biri bile kırılsa, o camı hemen tamir ettirmezseniz, çok kısa sürede, oradan geçen herkes bir taş atıp, binanın tüm camlarını kırar. Ben ilk cam kırıldığında hemen tamir ettirdim. Bir elektrik direğinin dibine ya da bir binanın köşesine, biri, bir torba çöp bıraksın. O çöpü hemen oradan kaldırmazsanız, her geçen, çöpünü oraya bırakır ve çok kısa bir sürede dağlar gibi çöp birikir. Ben ilk konan çöp torbasını kaldırttım.”

Kırık Cam Teorisi: Özet

Kırık Cam Teorisi Nedir?

Bir ortamdaki görünür düzensizlik ve yanlış davranış belirtilerinin önlenmediği takdirde daha fazla düzensizliği ve yanlış davranışı teşvik ederek yayıldığını ve ciddi suçlara yol açtığını belirten metaforik bir ifadedir.

Ciddi suçları, daha uzun bir olaylar zincirinin nihai sonucu olarak gören bu anlayış, suçun düzensizlikten kaynaklandığını ve düzensizliğin ortadan kaldırılması halinde bu durumların gözlenmeyeceğini söyler.

Yaygınlaşan bozukluk bölgenin güvenli olmadığına dair ikna olan vatandaşların zihnine korku emareleri yerleştirdiği gibi topluluk düzenine fayda olacak davranışlardan da geri çekilme gibi düzen için hayati bir öneme sahip “Sosyal kontrolleri” de zayıflatıyor. Haliyle süreç başladığında kendini besleyecek bir döngüye evriliyor; düzensizlik suça, suç da daha fazla kargaşaya ve suça neden olup giderek büyüyor.

Bu yaklaşımın etkinliği, nasıl uygulandığına bizzat bağlıdır. “Broken Windows” Türkçesiyle; “Kırık Pencereler” makalesi kriminoloji tarihinde en çok alıntı yapılan makalelerden biri olmasına rağmen, Kelling bunun sıklıkla yanlış uygulandığını iddia etmekte. 

Uygulama özellikle azınlık topluluklarında “Sıfır toleranslı” polislik politikalarına dönüşebilmekte ve polisin görevi kötüye kullanma şikayetlerinde artışa neden olabilmektedir. Teoriyi doğru anlamak ve onu tadında uygulamak da bir o kadar önemlidir.

Kaynak ve detaylı bilgi için;

https://www.psychologytoday.com/

Paylaşmak isterseniz;

Kırık Cam Teorisi: İlk Tepki ve Disiplin” için bir yorum

Bir Cevap Yazın