Anayasa

Yürütme Organı (Cumhurbaşkanı)

Yürütme organı“, devletin idari işlerini yürüten, politikaları uygulayan ve devletin günlük işleyişini sağlayan organıdır.

Cumhurbaşkanı Olabilme Koşulları

Türkiye Cumhuriyeti’nde yürütme organı, Cumhurbaşkanı ve hükümetten oluşur. Cumhurbaşkanı olabilmek için gereken koşullar şunlardır:

  • Türk vatandaşı olmak: Adayın Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekir.
  • 40 Yaşını doldurmuş olmak: Aday, seçim tarihinde en az 40 yaşında olmalıdır.
  • Yükseköğretim mezunu olmak: Adayın bir yükseköğretim kurumundan mezun olması şarttır.
  • Diğer milletvekili olabilme koşullarını taşıyor olmak: Aday, milletvekili olabilmek için gerekli diğer şartları da taşımalıdır. Bunlar arasında:
    • Askerlikle ilişiği olmamak
    • Kısıtlı olmamak
    • Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak
    • Taksirli suçlar hariç toplam 1 yıl ya da daha fazla hüküm giymemiş olmak
  • Görev süresi: Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıldır.
  • En fazla iki defa seçilebilir: Bir kişi, cumhurbaşkanı olarak en fazla “iki defa” seçilebilir.
  • Halk tarafından seçilir: Cumhurbaşkanı, doğrudan halk oylamasıyla seçilir.
  • Bir kimse aynı anda hem milletvekili hem de cumhurbaşkanı olamaz.

❗ Bir kişi, en fazla iki defa cumhurbaşkanı seçilebilir. Ancak, cumhurbaşkanının ikinci döneminde TBMM tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilirse, cumhurbaşkanı bir defa daha aday olma hakkına sahiptir (2017 değişikliği).

Cumhurbaşkanlığına Kimler Aday Gösterebilir?

Cumhurbaşkanlığına aday gösterme hakkı, belirli kriterlere sahip siyasi partiler ve vatandaşlar tarafından kullanılabilir. Bu kriterler şu şekildedir:

  • Siyasi parti grupları: TBMM’de grup oluşturmuş siyasi partiler, cumhurbaşkanı adayı gösterebilirler.
  • Genel seçimlerde %5 oy alan partiler: En son yapılan genel seçimlerde, toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az %5’ini alan siyasi partiler, cumhurbaşkanı adayı gösterebilme hakkına sahiptirler.
  • En az yüz bin seçmen: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarından en az yüz bin seçmenin imzasını toplayan herhangi bir vatandaş da cumhurbaşkanlığına bağımsız aday olarak gösterilebilir.

Cumhurbaşkanlığına Vekalet

Cumhurbaşkanlığına vekalet düzenlemesi, Cumhurbaşkanının görevini geçici olarak yerine getiremeyeceği durumlar için öngörülmüştür. Bu durumlar şu şekildedir:

  • Geçici görevden ayrılma: Cumhurbaşkanının yurt dışına çıkması, hastalık gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması halinde, görevine dönene kadar Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen Cumhurbaşkanı Yardımcısı vekalet eder ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.
  • Makamın boşalması: Ölüm, çekilme veya başka bir sebeple Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması halinde,
    • Genel seçimlere 1 yıl ve daha az kalmışsa: Boşalmanın yaşandığı tarihten sonraki 60. günü takip eden ilk pazar günü, “TBMM genel seçimi ile birlikte” yapılır.
    • Genel seçimlere 1 yıldan fazla kalmışsa: Boşalmanın yaşandığı tarihten sonra gelen 45 gün içindeki son pazar günü sadece “cumhurbaşkanı” seçimi yapılır. Kalan süreyi tamamlayan cumhurbaşkanı açısından bu süre dönemden sayılmaz.

❗ Şu anki Cumhurbaşkanı Yardımcısı: “Cevdet YILMAZ“.

Cumhurbaşkanının Görevleri

Cumhurbaşkanının görevleri, Türkiye Cumhuriyeti’nin yürütme organının başı olarak geniş ve çeşitlilik gösterir.

  • Temsil: Devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk milletinin birliğini temsil eder.
  • Meclisi toplantıya çağırma: Gerekli durumlarda TBMM’yi toplantıya çağırır.
  • Seçimlerin yenilenmesi: TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar verebilir.
  • Kanunları yayımlama: Kanunları yayımlar.
  • Kanunları geri gönderme: Kanunları yeniden incelenmek üzere TBMM’ye geri gönderir.
  • Açılış konuşması: Gerekli durumlarda TBMM’nin açılış gününde konuşma yapar.
  • Anayasa değişikliklerini halkoyuna sunma: Anayasa değişikliğine dair yasaları halkoyuna sunar.
  • Kararname ve yönetmelik çıkarma: Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik çıkarır.
  • Af ilan etme: Sürekli hastalık, yaşlılık gibi sebeplerle af ilan eder.

❗ Özel ve genel af, TBMM tarafından çıkartılır.

  • Antlaşmaları onaylama: Milletlerarası antlaşmaları onaylar.
  • Üyeleri seçme:
    • Devlet Denetleme Kurulu
    • Anayasa Mahkemesine 12 üye seçer
    • Danıştay üyelerin 1/4’nü seçer
    • Hakimler ve Savcılar Kuruluna 4 üye süçer
  • Genelkurmay başkanı atama: Genelkurmay Başkanını atar.
  • Milli Güvenlik Kurulu başkanlığı: Milli Güvenlik Kurulu’na başkanlık eder.
  • Silahlı kuvvetlerin kullanımı: Türk Silahlı Kuvvetleri’nin kullanılmasına karar verir.
  • Başkomutanlık temsili: TBMM adına Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Başkomutanlığını temsil eder.
  • Yargı atamaları: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilini atar.

Yürütmenin Düzenleyici İşlemleri

Yürütmenin düzenleyici işlemleri, yürütme organının kanunların uygulanmasını sağlamak ve devletin idari işleyişini düzenlemek amacıyla yaptığı işlemleri ifade eder. Bu işlemler, yürütme organının yasama organı tarafından çıkarılan kanunlara dayanarak yaptığı düzenlemelerdir ve iki ana kategori altında toplanır:

  1. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
    • Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
    • OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
  2. Yönetmelik

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Türkiye Cumhuriyeti’nde Cumhurbaşkanı tarafından anayasada belirtilen yetkilere dayanarak çıkarılan ve yasama organının çıkardığı kanunlara aykırı olmayan düzenleyici işlemlerdir. Bu kararnameler, anayasanın Cumhurbaşkanına verdiği yetkiler çerçevesinde, belirli konularda doğrudan düzenlemeler yapma gücü verir. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yürütme yetkisinin bir parçası olarak, devletin idari yapısını, görev ve işleyişini düzenlemek üzere kullanılır.

Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

  • Kişisel ve siyasi haklar bu kararnamelerle düzenlenemez.
  • Sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir.
  • Yargı yolu açıktır, yer Anayasa Mahkemesidir.

OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

  • Temel hak ve hürriyetler, “çekirdek haklar” hariç düzenlenebilir. Çekirdek haklar şunlardır:
    1. Yasama hakkı
    2. Din ve vicdan özgürlüğü
    3. Kişinin maddi ve manevi bütünlüğü
    4. Masumiyet karinesi
    5. Suç ve cezanın geçmişe yürütülememesi
  • Yargı yolu kapalıdır.
OHAL Gerekçeleri

Olağanüstü hâl, Türkiye’de devletin karşılaştığı olağanüstü durumlar ve tehditler karşısında alınan önlemleri içeren bir yönetim sürecidir. Olağanüstü hâl, aşağıdaki gerekçelerle ilan edilebilir:

  • Savaş: Ulusal güvenliği tehdit eden bir savaş durumu (MGK’nın görüşü alınır).
  • Doğal afet: Deprem, sel, yangın gibi büyük doğal afetler.
  • Ekonomik kriz: Ülkenin ekonomik dengesini sarsan ciddi ekonomik krizler.
  • Şiddet olayları: Toplumsal huzuru ve devletin güvenliğini tehdit eden şiddet olayları (MGK’nın görüşü alınır).
  • Salgın hastalık: Halk sağlığını tehdit eden geniş çaplı salgın hastalıklar.

Olağanüstü hâl dönemlerinde, hükümetin ve yetkili organların, bu durumları yönetmek ve normale dönmek için gerekli tedbirleri alma yetkisi genişler. Ancak, olağanüstü hâl ilanı ve uygulamaları, hukukun üstünlüğü ve temel hak ve özgürlüklerin korunması ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmelidir.

❗ Türkiye’de daha önce uygulanan “sıkıyönetim” uygulaması, 2017 Anayasa değişikliği ile kaldırılmıştır.

❗ OHAL, “Cumhurbaşkanı” tarafından en fazla “6 ay” için ilan edilir.

❗ OHAL, “TBMM” tarafından en en fazla “4 ay” için uzatılır. Burada tek seferde en fazla vurgusu vardır. Yoksa 4 aydan kısa olmak şartıyla dilediği kadar uzatabilir.

Yönetmelik

Yönetmelikler, yasaların ve cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere detayları belirleyen idari işlemlerdir. Yönetmeliklerin özellikleri şunlardır:

  • Yönetmelik; “Cumhurbaşkanı“, “bakanlıklar” ve “kamu tüzel kişileri” tarafından çıkarılabilir.
  • Yürürlük tarihi, Resmi Gazete’de yayımlandığı gündür.
  • Yönetmeliklerin hepsi Resmi Gazete’de yayımlanmaz.
  • Yönetmeliklerin yayımlanma zorunluluğu kanunla belirlenir; genel kapsamlı olanlar “Danıştay“, bölgesel olanlar ise “idare mahkemeleri” tarafından denetlenir.

Devlet Denetleme Kurulu

Devlet Denetleme Kurulu, 1982 Anayasası ile Türkiye’de kurulmuş bir denetim organıdır. Bu kurulun temel özellikleri şunlardır:

  • Bağlılık: Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak faaliyet gösterir ve idarenin hukuka uygunluğunu denetlemekle görevlidir.
  • Denetim alanı: Kurulun denetim yetkisi, yargı organlarını kapsamaz. Yani, yargısal faaliyetler Devlet Denetleme Kurulu’nun denetim alanı dışındadır.

Devlet Denetleme Kurulu’nun kurulması, devlet işleyişinin şeffaflığını ve hukuka uygunluğunu sağlama amacını taşır. Bu kurul, idari faaliyetlerin Anayasa, yasalar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak yürütülüp yürütülmediğini denetler ve bulgularını Cumhurbaşkanına raporlar. Bu yapı, devletin hukukun üstünlüğü ilkesine bağlı kalmasını destekleyen önemli bir mekanizmadır.

❗ Milli Güvenlik Kurulu, ilk olarak 1982 Anayasası’nda yer almıştır.

Milli Güvenlik Kurulu (MGK)

Milli Güvenlik Kurulu (MGK), Türkiye’nin ulusal güvenlik politikalarını belirleyen ve tavsiye kararları alan önemli bir danışma organıdır.

  • Başkanlık: MGK’nın başkanı, Cumhurbaşkanıdır. Cumhurbaşkanı mevcut olmadığında, Cumhurbaşkanı Yardımcısı kurula başkanlık eder.
  • Gündem belirleme: MGK’nın toplantı gündemi, Cumhurbaşkanı tarafından, Genelkurmay Başkanı ve Cumhurbaşkanı Yardımcısının görüşleri alınarak belirlenir.
  • Genel sekreterlik: Kurulda, Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak görev yapan MGK Genel Sekreteri de bulunur. Genel Sekreter, kurul üyesi olmayıp, oy kullanma ve görüş bildirme yetkisine sahip değildir.
  • Toplantı sıklığı: MGK, “iki ayda bir” toplanır.

❗ Milli Güvenlik Kurulu, ilk olarak 1961 Anayasası’nda yer almıştır.

Milli Güvenlik Kurulu (MGK) Üyeleri

Milli Güvenlik Kurulu (MGK) üyeleri aşağıdakilerdir:

  1. Cumhurbaşkanı
  2. Cumhurbaşkanı Yardımcıları
  3. Adalet Bakanı
  4. İç İşleri Bakanı
  5. Dış İşleri Bakanı
  6. Milli Savunma Bakanı
  7. Genelkurmay Başkanı
  8. Kara Kuvvetleri Komutanı
  9. Hava Kuvvetleri Komutanı
  10. Deniz Kuvvetleri Komutanı

❗ Milli Güvenlik Kurulu üyeleri arasından “Jandarma Genel Komutanı” çıkarılmıştır.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu