İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Uygurlar

Uygurlar | Konu Anlatımı

Kuruluş ve Yıkılış Yılları

Uygur Devleti, 744 yılında kurulmuş ve 840 yılında yıkılmıştır.

Kuruluş Süreci

Uygurlar, Göktürk Devleti’ne bağlı olarak yaşarken, Karluk ve Basmillerle birlikte Göktürk Devleti’ni (II. Göktürk Devleti) yıkarak kendi devletlerini kurmuşlardır. İlk merkezleri Ötüken olmuştur.

❗ Uygurların ilk hükümdarı olan “Kutluk Bilge Kül Kağan” daha sonraları devletin merkezini Karabalgasun‘a taşımıştır.

Yağlakar sülalesine mensupturlar

Sülalasi

Uygurlar, “Yağlakar” sülalesine mensupturlar.

İlk Hükümdar

Uygur Devleti’nin ilk hükümdarı Kutluk Bilge Kül Kağan‘dır.

Moyen Çur Dönemi ve Başarıları

Kutluk Bilge Kül Kağan’dan sonra tahta geçen Moyen Çur (Bayan Çur), devletin en parlak dönemini yaşatmış ve komşu Türk devletlerine seferler düzenleyerek onları Uygurlar’a bağlamıştır.

Talas Savaşı ve Çin İlişkileri

751’de Talas Savaşı sonrası Çin’deki karışıklıkları bastırmada Çinlilere yardım eden Moyen Çur, Çin prensesiyle evlenmiştir.

Bögü Kağan ve Dini Değişimler

Bögü Kağan döneminde Çin’e yapılan seferler artmış ve Loyang Seferi‘nden sonra devletin dini Manihaizm olmuştur. Dini gerekliliklere uymak adına Uygurlar bu dönemde yerleşik hayata geçmişlerdir.

❗ Yerleşik hayata geçişin ardından tarım gelişmiş, ilk köyler ve şehirler kurulmuş, tapınaklar ve saraylar yapılmıştır.

❗ Uygularda tapınaklara “stupa” denilmiştir.

❗ Uygurların Budizme geçişi, MS 1. yüzyılda başlamış ve özellikle 8. ve 9. yüzyıllarda Uygur Kağanlığı döneminde zirveye ulaşmıştır. Bu dönemde, Uygurlar Maniheizm ve Budizmi resmi din olarak kabul etmiştir.

❗ Tarihte din değiştiren ilk Türk devleti Tabgaçlardır. Tabgaçlar, Budizm dinine geçmişlerdir. Uygular ile karıştırmamak gerekir.

Bögü Kağan'ın Sonu ve Baga Tarkan'ın Yönetimi

Baga Tarkan Bögü Kağan’ı öldürüp tahta geçmiştir.

Yıkılış Süreci

Uygur Devleti, 840 yılında Kırgızların çıkardığı isyanla birlikte Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.

Kültürel Miras ve Etkileri

Uygurlar, yerleşik hayata geçen ve şehir kurmuş ilk Türk devletidir. Fresk sanatı, Türk üçgeni mimarisi, Manihaizm dinine geçiş, tarımsal üretimde ilerleme ve su kanallarının yapımı gibi pek çok yenilik getirmişlerdir.

❗ Bir toplumda Fresk sanatı varsa o toplumda kesinlikle yerleşik bir hayat vardır diyebiliriz.

Alfabe ve Eğitim

Uygurlar, Sogd alfabesinden sonra kendi alfabeleri olan Uygur alfabesini geliştirmiş ve Türk törelerini yazılı hale getirmişlerdir. Ayrıca, Türk tarihinde ilk kez örgün eğitim hayatına geçmişlerdir.

❗ Töre ilk defa Uygurlar döneminde yazılı hale gelmiştir.

Ekonomi ve Ticaret

Uygurlar, kağıt ve matbaayı kullanmış, ilk kütüphaneleri kurmuş ve ticarette ilk defa kağıt parayı kullanan Türk devleti olmuşlardır.

❗ Çin’e tiari ürün olarak Nişadır (tatar tuzu) ihracatı yapmışlardır.

Moğol Etkileşimi

Uygurlar, Moğolların Türkleşmesinde etkili olmuş ve minyatür sanatını geliştirmişlerdir.

Uygur Yazılı Eserleri

Uygur Destanları

  • Türeyiş
  • Göç

Uygur Yazıtları

  • Karabalasagun Yazıtları
  • Moyen Çor Yazıtları
  • Sine Usi Yazıtları

Uygur Edebi Metinleri

  • Irk Bitig
  • Sekiz Yükmek
  • Altun Yaruk
  • Kalyanam Kara Papam Kara

Manihaizm Dini

  • Et yemek yasak olduğu için tarıma geçiş görülmüş. Dolayısıyla yerleşik hayata geçilmiştir.
  • Savaş yasak.

Uygurlarda Görülen İlkler

  • Matbaa (Hareketli harf sistemi) kullanmışlardır.
  • Minyatür yapmışlardır.
  • Kütüphanecilik, arşivcilik, ciltçilik (tomar (rulo) şeklinde olan kitaplar)
  • Örgün eğitime geçmişlerdir.
  • Bankacılık yapmışlardır.
  • Sigortacılık yapmışlardır.
  • Turfanda sebzecilik yapmışlardır.
  • Fresk (duvar resmi), çinicilik
  • Orta oyunu (Tiyatro)
  • Töreyi yazılı hale getirmişlerdir.
  • Çav isimli Kağıt parayı kullanmışlardır.
  • Ticarette ilk defa kağıt parayı kullanan Türk devleti olmuşlardır.
  • Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmuşlardır.
  • Din değiştiren Türk devleti olmuşlardır.

Uygurlar | Konu Özeti

Uygurlar

  • Uygur Devleti, Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur.
  • Merkezleri başlarda Ötüken olsa da sonraları Karabalasagun’a taşınmıştır.
  • Uygurlar, Yağlakar sülalesine mensupturlar
  • En parlak dönemleri Moyen Çor zamanında olmuştur.
  • İlk başta sogd alfabesini sonra ise kendi alfabeleri olan Uygur alfabesini kullanmışlardır.
  • Uygurlar, Moğolların Türkleşmesinde etkili olmuşlardır.
  • Bögü Kağan ile Manihaizm (ışık dini) dinini kabul etmişler ve din değiştiren ilk Türk devleti olmuşlardır.
  • Yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir.
  • Şehirler inşa eden ilk Türk devletidir.
  • Matbaayı kullanan ilk Türk devletidir.
  • Kağıt parayı kullanan ilk Türk devletidir.
  • Kütüphaneler kuran ilk Türk devletidir.
  • Örgün eğitime geçen ilk Türk devletidir.
  • Türeyiş ve Göç destanları Uygurlara aittir.
  • Kırgızlar tarafından yıkılmışlardır.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu