Coğrafya

Türkiye’nin Gölleri

Karalar üzerinde çeşitli sebeplerle oluşmuş çanakların içindeki su birikintilerine göl denir. Türkiye, göl zenginliği açısından oldukça çeşitli bir coğrafyaya sahiptir.

Türkiye’de Göller

Türkiye’de genellikle Güney Marmara, Göller Yöresi, Tuz Gölü ve çevresi ile Van Gölü çevresinde yoğunlaşmıştır.

Göller, sularını yağmur, kar ve kaynak suları ile akarsulardan alır ve sularının özellikleri iklim kuşaklarına, göl tabanının arazi yapısına, gölün beslendiği su kaynağına ve gidegelenin (göl suyunun başka su kütleleri ile doğrudan bağlantısının) olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. Dolayısıyla, Türkiye’deki göller, sularının tuzluluk derecesine göre acı, tatlı, sodalı ve tuzlu olarak sınıflandırılır.

  • Tuzlu Göller: Tuz Gölü, Türkiye’nin en tuzlu gölüdür ve ülkenin tuz ihtiyacının büyük bir bölümünü karşılar. Akşehir ve Burdur gölleri de tuzlu sulara sahiptir.
  • Sodalı Göller: Van Gölü, Türkiye’nin en büyük gölüdür ve sodalı suya sahiptir. Ayrıca, Van ile Tatvan arasında Feribot ulaşımını sağlayan önemli bir göldür.
  • Acı Göller: Örnek olarak, Acıgöl verilebilir.

Türkiye’deki Göllerin Genel Özellikleri

  • Yüzölçümleri genellikle küçüktür.
  • İlkbahar aylarında su miktarı artar, yaz aylarında azalır.
  • Batıdan doğuya doğru göllerin yükseltisi artar.
  • Balıkçılık, tarımsal sulama ve tuz üretimi gibi alanlarda Türkiye ekonomisine katkıda bulunurlar.
  • Buharlaşmanın şiddetli olmasından dolayı Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde doğal göl bulunmamaktadır.
  • Van Gölü, Türkiye’nin “en büyük yüzölçümüne” sahip gölüdür.
  • Türkiye’de feribot ulaşımı yapılan tek doğal göl “Van Gölü”dür.
  • Atatürk Baraj Gölü, Türkiye’nin en büyük baraj gölüdür.
  • Beyşehir Gölü, Türkiye’nin “en büyük tatlı su” gölüdür.
  • Tuz Gölü, Türkiye’nin “en büyük kapalı havzasına” sahiptir.
  • Eğirdir, Tortum, Hazar, Çıldır gibi göller doğal olmalarına rağmen enerji üretimi yapılan önemli göller arasındadır.
  • Eğirdir Gölü’nde tatlı su istakozu (Kerevit) üretilir. Aynı zamanda Türkiye’nin en büyük ikinci büyük tatlı su gölüdür.
  • Türkiye’de en fazla göl, Göller Yöresi olarak bilinen Akdeniz Bölgesi’nde bulunur.

Oluşumlarına Göre Türkiye’nin Gölleri

Türkiye’nin gölleri, oluşum şekillerine göre farklı kategorilere ayrılır. Bakınız:

  1. Tektonik Göller: Yer kabuğundaki tektonik hareketler sonucu oluşan çukurluklarda biriken sularla meydana gelen göllerdir. Bu tür göller genellikle büyük ve derindir. Van Gölü, Türkiye’nin en büyük tektonik gölüdür ve aynı zamanda sodalı suya sahip olmasıyla bilinir. Bazı bilindik tektonik göller:
    • Kuş (manyas)
    • Ulubat
    • İznik
    • Sapanca
    • Tuz
    • Eber
    • Akşehir
    • Burdur
    • Eğirdir
    • Beyşehir
  2. Karstik Göller: Kireçtaşı gibi çözünebilir kayaçların yer altı suları tarafından aşındırılmasıyla oluşan çukurluklarda biriken sularla meydana gelir. Bu tür göller genellikle küçük ve sığdır. Göller Yöresi’nde karstik oluşumlar sonucu meydana gelen birçok göl bulunur. Örneğin:
    • Avlan
    • Kestel
    • Suğla
    • Elmalı
    • Salda
  3. Buzul Göller: Buzulların erimesiyle oluşan çukurluklarda biriken sularla meydana gelir. Türkiye’de buzul gölleri, coğrafi konum ve iklim özellikleri nedeniyle en az bulunan göl türlerinden biridir. Türkiye’nin çoğunlukla Orta Kuşak’ta yer alması ve bu kuşağın güneyinde konumlanması, ülke yer şekilleri üzerinde buzulların etkisinin sınırlı kalmasına neden olur. Haliyle ancak, Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki yüksek dağlık alanlarda buzul gölleri bulunur. Örneğin; Çıldır Gölü, buzul hareketleri sonucu oluşmuş bir göldür.
  4. Volkanik Göller: Volkanik patlamalar sonucu oluşan kraterlerin veya lav akıntılarının engellediği vadilerde biriken sularla oluşur. Nemrut Dağı’ndaki krater gölü, volkanik bir göl örneğidir.
    • Meke (Konya)
    • Nemrut (Bitlis)
    • Gölcük (Isparta)
  5. Set Gölleri: Akarsu yataklarında doğal veya yapay engellerin (örneğin lav akıntıları, heyelanlar, insan yapımı barajlar) oluşturduğu setler sonucu biriken sularla oluşur. Önüne gelen engele göre çeşitli kategorilere ayrılmaktadır:
    1. Heyelan Set
      • Tortum
      • Sera
      • Abant
      • Yedigöller
    2. Volkanik Set
      • Balık
      • Bulanık
      • Çıldır
      • Erçek
      • Van
      • Nazik
    3. Suni Set
      • Atatürk
      • Keban
      • Karakaya
    4. Alüvyal Set
      • Marmara Gölü (Gediz)
      • Bafa (Çamiçi) Gölü (Büyük Çekmece)
      • Köyceğiz Gölü (Dalaman)
      • Eymir Gölü
      • Mogan (Gölbaşı) Gölü
      • Uzungöl
    5. Kıyı Set
      • Büyükçekmece Gölü
      • Küçükçekmece Gölü
      • Terkos (Durusu)

❗ Atatürk Baraj Gölü, Türkiye’nin en büyük set gölüdür.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu