Coğrafya

Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri

Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili stratejik bir konumda bulunması ve çeşitli yer şekillerine, iklim koşullarına ve jeolojik geçmişe sahip olması nedeniyle farklı kıyı tiplerine ev sahipliği yapar. Türkiye’de görülen kıyı tipleri şu şekildedir:

  1. Boyuna Kıyılar
  2. Enine Kıyılar
  3. Ria Kıyıları
  4. Dalmaçya Kıyıları

Boyuna Kıyılar

Dağların ve yeryüzü şekillerinin kıyıya “paralel uzandığı” alanlarda görülür. Bu tip kıyılarda, dağlar denize doğru uzanır ve genellikle derin ve sarp kıyılar oluşturur. Türkiye’de dağların denize paralel uzandığı Akdeniz ve Karadeniz kıyıları, boyuna kıyıların tipik örneklerindendir.

  • Doğal liman sayısı fazladır, ticaret ve deniz taşımacılığı için uygun koşullar sağlar.
  • Kıta sahanlığı geniştir, deniz altı kaynaklarının kullanımını kolaylaştırır.
  • İç kesimlere ulaşım kolaydır, ekonomik gelişmeyi destekler.
  • Limanların hinterlandı (art bölge) geniştir, geniş bir alana ekonomik katkı sağlar.
  • Deniz etkisi iç kesimlere kadar ulaşabilir, iklim ve ekosistem çeşitliliğini artırır.

Enine Kıyılar

Dağların ve yeryüzü şekillerinin kıyıya “dik uzandığı” alanlarda görülür. Bu tipteki kıyılarda, akarsular tarafından oluşturulan deltalar ve geniş kumsallar tipiktir. Türkiye’de dağların denize dik uzandığı Ege kıyıları, enine kıyılara örnek olarak gösterilebilir.

  • Girinti ve çıkıntılar azdır, bu yüzden kıyı hattı daha düz bir görünüme sahiptir.
  • Doğal liman sayısı sınırlıdır ve bu limanların etki alanları (hinterlandları) dar kalmaktadır.
  • İç kesimlere olan ulaşım güçlükle sağlanır, bu durum ekonomik ve sosyal faaliyetleri etkileyebilir.
  • Dalga aşındırması sonucu falezlerin oluşumu yaygındır, bu da kıyı hattının sarp bir görünüm kazanmasına neden olur.
  • Kıyı ile iç kesimler arasında iklim, bitki örtüsü ve ekonomik faaliyetler açısından belirgin farklılıklar gözlemlenir.

Ria Kıyıları

Kıyıya paralel uzanmış dağların çukur kısımlarının ve eski akarsu vadilerinin deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması sonucu oluşur. Bu tip kıyılarda, girintili ve çıkıntılı bir yapı görülür ve birçok koy ve girinti bulunur. İstanbul, Çanakkale Boğazları, Haliç ve Güneybatı Ege kıyılarında görülür.

Dalmaçya Kıyıları

Deniz seviyesinin yükselmesi sonucu sular altında kalan dağ sıralarının arasında kalan kısımların denizle dolmasıyla oluşur. Bu tip kıyılarda, adalar ve yarımadalar arasında uzun ve dar kıyı şeritleri bulunur. Türkiye’de Dalmaçya tipi kıyılar Kaş-Finike arasında görülür. Ancak bu tip kıyılar Türkiye’de diğer kıyı tiplerine göre daha az yaygındır.

❗ Türkiye’nin kıyı özelliklerinde, gel-git genliğinin çok az olması nedeniyle Haliçli ve Watt kıyı tipi bulunmaz. Aynı zamanda Türkiye, Orta Kuşak ülkesi olduğundan, soğuk iklim bölgelerinde oluşan Fiyort ve Skyer kıyı tipleri ile tropikal bölgelere özgü mercan adalardan oluşan Atol kıyı tipleri görülmez.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu