Vatandaşlık

Temel Hak ve Hürriyetler (Kamu Hakları)

Temel hak ve hürriyetler“, bireylerin doğuştan sahip olduğu ve devletin koruması altında olan haklarını ifade eder. Bu haklar, bireylerin özgürce yaşamaları, gelişmeleri ve temel ihtiyaçlarını karşılamaları için gerekli olan haklardır. Üç başlıkta incelenir:

  1. Kişisel Haklar (Koruyucu Haklar) ➡️ Negatif Statü Hakları
  2. Sosyal Ekonomik Hak ve Ödevler (İsteme Hakları) ➡️ Pozitif Statü Hakları
  3. Siyasi Hak ve Ödevler (Katılma Hakları) ➡️ Aktif Statü Hakları

Kişisel Haklar

Kişisel haklar, bireylerin özgürlüğünü ve güvenliğini koruyan, devletin müdahalesine karşı bireyi koruyan negatif statü veya koruyucu haklardır.

  • Kişi Dokunulmazlığı: Her bireyin bedensel bütünlüğüne ve onuruna saygı gösterilmesi.
  • Zorla Çalıştırma Yasağı: Hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağı ilkesi.
  • Kişi Hürriyeti ve Güvenliği: Bireyin özgürlüğü ve güvenliğinin korunması.
  • Özel Hayatın Gizliliği: Bireylerin özel hayatının, aile hayatının korunması.
  • Kişisel Verilerin Korunması: 2010 değişikliği ile kişisel verilerin korunması hakkı.
  • Konut Dokunulmazlığı: Bireylerin konutlarına izinsiz müdahalenin yasaklanması.
  • Haberleşme Hürriyeti: Yazışma, telefon ve diğer iletişim araçlarıyla özgürce haberleşme hakkı.
  • Yerleşme, Seyahat Hürriyeti: İstediği yerde yaşama ve seyahat etme özgürlüğü.
  • Din ve Vicdan Hürriyeti: Bireyin istediği dine inanma veya inanmama özgürlüğü.
  • Düşünce ve Kanaat Hürriyeti: Bireyin herhangi bir düşünceyi özgürce benimseme hakkı.
  • Düşünceyi Açıklama ve Yayma Hürriyeti: Fikir ve düşünceleri serbestçe ifade etme ve yayma hakkı.
  • Bilim ve Sanat Hürriyeti: Bilimsel araştırma ve sanat faaliyetlerinde bulunma özgürlüğü.
  • Basın Hürriyeti: Basın ve ifade özgürlüğü.
  • Dernek Kurma Hürriyeti: Dernek kurma ve bu derneklere üye olma özgürlüğü.
  • Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı: Barışçıl toplantı ve gösteri düzenleme özgürlüğü.
  • Mülkiyet Hakkı: Bireyin mülk edinme ve mülk üzerinde hak sahibi olma hakkı.
  • Hak Arama Hürriyeti: Adalet arayışında bulunma ve adil yargılanma hakkı.
  • Kanuni Hâkim Güvencesi: Davaların yetkili ve tarafsız bir mahkeme tarafından görülmesi hakkı.
  • İspat Hakkı: Hukuki süreçlerde ispat hakkı ve adil muamele görme.

❗ Devletin “müdahale” edemediği haklardır. Bu haklara devletin müdahale etmesini istemeyiz.

Dokunulamayacak Sert Çekirdek Haklarımız

Dokunulamayacak sert çekirdek haklar, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunmasını sağlayan, devletin ve bireylerin bu haklara müdahale edemeyeceği en temel ilkelerdir. Bu haklar, hukukun üstünlüğü ve demokratik toplum düzeninin temel taşlarını oluşturur.

  1. Kişilerin yaşama haklarına dokunulamaz.
  2. Kişilerin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz.
  3. Kimsenin, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.
  4. Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez.
  5. Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.

❗ Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Buna “Masumiyet karinesi” denir.

❗ Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Buna “Kanuni hakim güvencesi” denir.

Yerleşme Hürriyetinin Sınırlandırılması

Yerleşme hürriyetinin sınırlandırılması, belirli durumlarda ve kamu yararını gözeterek “kanunla” yapılabilir:

  1. Suç işlenmesini önlemek
  2. Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak
  3. Düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek
  4. Kamu mallarını korumak

Seyahat Hürriyetinin Sınırlandırılması

Seyahat hürriyetinin sınırlandırılması, belirli durumlarda ve kamu yararını gözeterek “kanunla” yapılabilir:

  1. Suç işlenmesini önlemek
  2. Suç soruşturması
  3. Suç kovuşturması

Sosyal Ekonomik Hak ve Ödevler

Sosyal ve ekonomik haklar, bireylerin yaşam kalitesini artırmayı, sosyal refah ve ekonomik güvence sağlamayı amaçlayan pozitif statü veya isteme haklarıdır. Bu haklar, devletin bireylere belirli hizmetleri sağlama ve belirli standartları yerine getirme yükümlülüğünü ifade eder.

  • Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları (2010): Aile yapısının ve çocukların korunması.
  • Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi: Her bireyin eğitim alma ve öğrenim görmesi.
  • Kıyılardan Yararlanma Hakkı: Kamusal kıyı alanlarından yararlanma hakkı.
  • Toprak Mülkiyeti: Bireylerin toprak edinme ve kullanma hakkı.
  • Tarım, Hayvancılık ve Bu Üretim Dallarında Çalışanların Korunması: Tarım ve hayvancılık sektöründe çalışanların haklarının korunması.
  • Kamulaştırma: Kamu yararına toprak ve mülkiyetin devlet tarafından alınması.
  • Devletleştirme ve Özelleştirme: Kamu hizmetlerinin ve kuruluşlarının yönetimi ile ilgili devlet müdahalesi.
  • Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti: İş bulma, çalışma ve sözleşme yapma özgürlüğü.
  • Çalışma Şartları ve Dinlenme Hakkı: İyi çalışma koşulları ve yeterli dinlenme süresi.
  • Sendika Kurma Hakkı: Çalışanların sendika kurma ve sendikal faaliyetlerde bulunma hakkı.
  • Toplu İş Sözleşmesi ve Toplu Sözleşme Hakkı (2010): Çalışanların toplu iş sözleşmesi yapma hakkı.
  • Grev Hakkı ve Lokavt: Çalışanların grev yapma ve işverenlerin lokavt uygulama hakları.
  • Ücrette Adalet Sağlanması: Adil ücret ve eşit işe eşit ücret ilkesi.
  • Sağlık Hizmetleri ve Çevrenin Korunması: Sağlık hizmetlerine erişim ve çevrenin korunması.
  • Konut Hakkı: Yeterli konut hakkı.
  • Gençliğin Korunması: Genç bireylerin sosyal, fiziksel ve zihinsel gelişiminin desteklenmesi.
  • Sporun Geliştirilmesi ve Tahkim (2011): Spor faaliyetlerinin teşviki ve desteklenmesi.
  • Sosyal Güvenlik Hakkı: Sosyal güvenlik sistemine erişim hakkı.
  • Sosyal Güvenlik Bakımından Özel Olarak Korunması Gerekenler: Kırılgan ve korunmaya ihtiyaç duyan grupların sosyal güvenlik hakları.
  • Yabancı Ülkelerde Çalışan Türk Vatandaşları: Yurt dışında çalışan vatandaşların haklarının korunması.
  • Tarih, Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması: Kültürel ve doğal mirasın korunması.
  • Sanatın ve Sanatçının Korunması: Sanat ve sanatçıların desteklenmesi ve korunması.

❗ Devletten “istenilen” haklardır. Bu haklar devlet tarafından korunsun, verilsin vb. isteriz.

Siyasi Hak ve Ödevler

Siyasi hak ve ödevler, bireylerin devlet yönetimine aktif olarak katılma haklarını ve toplum içindeki sorumluluklarını ifade eder. Bu haklar, demokratik süreçlerin temelini oluşturur ve vatandaşların kamu işlerine katılımını sağlar.

  • Türk Vatandaşlığı: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmanın getirdiği haklar ve ödevler.
  • Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma: Vatandaşların seçimlerde oy kullanma, aday olma ve siyasi faaliyetlerde bulunma hakları.
  • Parti Kurma, Partilere Girme ve Partilerden Ayrılma Hakkı: Bireylerin siyasi partiler kurma, bu partilere üye olma ve istedikleri zaman ayrılma özgürlüğü.
  • Siyasi Partilerin Uyacakları Esaslar: Siyasi partilerin faaliyetleri, finansmanı ve organizasyonu ile ilgili yasal düzenlemeler.
  • Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı: Vatandaşların devlet dairelerinde ve kamu hizmetlerinde çalışma hakkı.
  • Mal Bildirimi: Kamu görevlilerinin mal varlıklarını şeffaf bir şekilde bildirme yükümlülüğü.
  • Vatan Hizmeti: Vatandaşların milli savunma ve genel güvenlikle ilgili görev ve sorumlulukları.
  • Vergi Ödevi: Vatandaşların, kamu hizmetlerinin finansmanına katkıda bulunmak üzere vergi ödeme yükümlülüğü.
  • Dilekçe Hakkı: Vatandaşların, şikayet, öneri veya taleplerini ilgili makamlara yazılı olarak iletebilme hakkı.
  • Bilgi Edinme Hakkı (2010): Vatandaşların kamu kurum ve kuruluşlarından bilgi talep etme hakkı.
  • Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı (2010): Vatandaşların, kamu hizmetlerinden kaynaklanan şikayetlerini Kamu Denetçiliği Kurumu’na (Ombudsman) iletebilme hakkı.

❗ Türkiye’nin “İlk Kamu Başdenetçisi” (Ombudsman), “TBMM” tarafından göreve getirilen “Nihat Ömeroğlu” olmuştur. Şu anki “Kamu Başdenetçisi” ise “Şeref MALKOÇ“tur.

❗ Devletin yönetimine “katılma” haklarıdır.

Oy Kullanamayanlar

  1. T.C. vatandaşı olmayanlar
  2. 18 yaşını doldurmayanlar
  3. Kısıtlılar
  4. Askeri öğrenciler
  5. Seçmen kütüğüne kayıtlı olmayanlar
  6. Silah altındaki er ve erbaşlar (Meslek olarak yapanlar kullanabilir)
  7. Taksirli suçlar hariç, hükümlüler

Siyasi Partilere Üye Olamayanlar

  1. T.C. vatandaşı olmayanlar
  2. 18 yaşını doldurmayanlar
  3. Kısıtlılar
  4. Askeri öğrenciler
  5. Hakimler ve savcılar
  6. Yüksek yargı organı mensupları
  7. Silahlı kuvvetler mensupları
  8. Devlet memurları
  9. Sayıştay üyeleri
  10. Kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevliler
  11. İşçi niteliği taşımayan kamu görevlileri
  12. Yükseköğrenim öncesi öğrenciler

İzin Alıp Almama

  • Önceden izin almaya gerek yok
    1. Dernek
    2. Sendika
    3. Siyasi parti kurma
    4. Süreli ve süresiz yayın hakkı
    5. Toplantı ve gösteri yürüyüşü
  • Önceden izin almaya gerek var
    1. Vakıf

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu