İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Hukuk Sistemi

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hukuk sistemi, “Töre” adı verilen, yazılı olmayan kurallarla düzenlenmiş bir yapıya sahipti. Töre, toplumsal ve siyasal yaşamı düzenleyen, nesilden nesile sözlü olarak aktarılan kurallar bütünüydü. Bu kurallar, Kağan ve kurultayın aldığı kararlarla desteklenir, ancak her zaman törenin temel prensipleriyle uyumlu olmalıydı.

Törenin ne kadar önemli ve ne denli güçlü olduğunu bizzat Kağan’ın da uymak zorunda olduğundan anlayabiliriz. Töre, Kağan dahil olmak üzere toplumun her ferdine uygulanır ve herkesin bu kurallara uyması zorunlu kılınırdı.

Töreye sabit kurallar bütünü olarak bakmamak lazım. Zira zamanla değişebilen töre, ancak hükümdarın inisiyatifi ve kurultayın onayı ile resmiyet kazanabilirdi. Bu esnek yapı, toplumun ihtiyaçlarına göre hukukun gelişimini sağlarken, aynı zamanda adalet ve eşitliğin korunmasına yardımcı olmuştur.

Uygurlar döneminde, Türk hukuk tarihinde ilk kez, bazı hukuki kurallar yazılı hale getirilmiştir. Bu yazılı kurallar, özellikle ticari faaliyetlerin artmasıyla birlikte borçlar ve eşya hukuku gibi alanlarda belirginleşmiştir. Bu gelişme, Türk hukuk sisteminin evriminde önemli bir dönüm noktası olmuştur.

Ağır suçlar genellikle ölüm cezası ile cezalandırılırken, daha hafif suçlar para cezası, mala el koyma veya kısa süreli hapis cezası gibi cezalarla karşılanmıştır. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hukuk sistemi, “İl gider, töre kalır” anlayışıyla, toplumun temel taşı olarak kabul edilen törenin sürekliliğini ve adaletin üstünlüğünü vurgulamıştır.

Töre yapısını şu üç alt başlıkta özetleyebiliriz:

  1. Törenin Özellikleri
    • Yazısız hukuk kurallar olup nesilden nesile sözlü olarak aktarılmıştır.
    • Uygurlar döneminde yazılı hale getirilen bölümleri olmuştur.
    • Hukukun üstünlüğü ilkesi egemendir (Hükümdar dair herkes uyar).
    • Din kuralları etkili değildir (Teokratik değil).
  2. Törenin Kaynakları
    • Gelenekler
    • Hükümdar emirleri
    • Kurultay kararları
    • Dönemin gerektirdiği şartlar
  3. Töreni Değişmeyen Kuralları
    • Adalet (Könilik)
    • Eşitlik (Tüzlük)
    • Faydalılık, İyilik (Uzluk)
    • Kişilik (İnsanlık)

Nelere dikkat etmeliyiz!

❗ “Siyasi suçların” görüşüldüğü mahkemeye “yargu” denir. Başında “hakan” bulunur.

❗ “Sıradan suçların” görüşüldüğü mahkemeye “yargan” denir. Başında “yarguci” (yargıç) bulunur.

❗ Halk ve yönetici kesim arasında ki karşılıklı görev ve sorumlulukları belirten sözlü antlaşmaya “Tüz” denilmektedir.

❗ İslamiyet Öncesi Türk devletlerinde he ne kadar “hapis cezası” olsa da göçebe yaşamdan dolayı cezalar “kısa süreli” olmuş ve “on günü” geçmemekteydi.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu