İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

İlk Türk Devletlerinde Dini İnanış

İlk Türk devletlerinde dini inanış ve pratikler, geniş bir coğrafyaya yayılan Türk halklarının kültürel çeşitliliğini ve farklı dinlerle etkileşimlerini yansıtır. Bu dönemde Türkler, kendi geleneksel inanç sistemlerinin yanı sıra, karşılaştıkları diğer dinlerden de etkilenmişlerdir.

Türklerin Kabul Ettiği Din ve İnanışlar

Türklerin kabul ettiği “dinler” ve bu dinleri benimseyen Türk boyları ve Türk devletleri aşağıda listelenmiştir:

  1. Göktanrı (Tengricilik)
  2. Maniheizm
    • Uygurlar
  3. Budizm
    • Uygurlar
  4. Yahudilik
  5. Hristiyanlık
  6. İslamiyet

❗ İslamiyet’i benimseyen ilk “Türk topluluğu” Karluklar, ilk “Türk devleti” ise “İtil Bulgarları” olmuştur.

Türklerin kabul ettiği “inanışlar” aşağıda listelenmiştir:

  • Totemizm (En eski inanç)
  • Şamanizm (Falcılık)
  • Atalar Kültü
  • Tabiat Kültü

❗ Türklerde birçok din ve inanışın olması, Türklerin dini konularda hoşgörülü olduğunu ve bireylerin kendi inançlarını özgürce seçebildiğini gösterir.

Türklerin kendi dini ve inanış sistemlerini detaylarıyla inceleyelim.

Gök Tanrı İnancı (Tengricilik)

Gök Tanrı İnancı, yani Tengricilik, Türklerin en yaygın ve temel inanç sistemidir. Bu monoteistik inanış, evrenin ve insanlığın yaratıcısı olarak tek bir yüce varlık olan Gök Tanrı’ya tapınmayı içerir. Gök Tanrı, yaşamın vericisi ve alıcısı olarak kabul edilir. Bu inanç sisteminin yayılmasında ve insanlara rehberlik etmede “Kam” ve “Baksı” olarak bilinen “dini liderler” önemli bir rol oynamıştır. Tengricilik, birçok İslamiyet öncesi Türk devletinde görülmüştür.

Tengricilikte, ölümden sonra yaşama; yani iyilerin “cennete” (Uçmağ), kötülerin ise “cehenneme” (Tamu) gideceğine dair bir inanç vardır. Bu inanışa göre, insanlar atları ve kişisel eşyaları ile birlikte gömülürler.

Türkler, ölenlerini “kurgan” adı verilen özel mezarlara gömmüşlerdir. Bu mezarların başına ölen kişinin ömrü boyunca öldürdüğü düşman sayısına eşit “balballar” dikmiştir. Eğer bir Türk hayatında 100 düşman öldürmüşse, mezarının başına 100 balbal yerleştirilirdi. Türkler mezarlarına dikilen “balbalların” kendilerine hizmet edeceğine inanmışlardır.

❗ Balballar, Türk heykel sanatının ilk örneklerini oluşturur.

❗ İslamiyet’i kabul ettikten sonra, sadece “Karakoyunlu” ve “Akkoyunlu” devletlerinde “balbal” dikme geleneği sürdürülmüştür.

❗ Gök Tanrı inancında doğunun kutsallığı, güneşin doğudan doğması nedeniyle özellikle vurgulanır. Haliyle doğunun dini ve kültürel açıdan özel bir öneme sahip olduğunu gösterir.

❗ Tengricilikte kurban kesme geleneği de bulunmaktadır.

❗ Orhun kitabelerinde çözülen ilk kelime “Tengri” olmuştur.

❗ Tengricilikte, ülkeyi yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından Kağanlara verildiğine inanılır. Bu anlayışa “kut” denir.

İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Ahiret İnancının Kanıtları

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde ahiret inancına dair bulgular, gömü ritüelleri ve mezar yapılarındaki özelliklerle kendini gösterir. Bu inançların somut kanıtları şunlardır:

  • Kurgan Mezarları: İslamiyet öncesi Türk kültüründe, mezarlar genellikle oda biçiminde yapılarak öteki dünya inancının bir yansıması olarak kabul edilir.
  • Eşyaların ve Atların Gömülmesi: Ölen kişilerin yanına atları, değerli ve özel eşyalarının gömülmesi, ahirette bu varlıkların da kişiyle birlikte olacağına dair bir inancı yansıtır.
  • Balballar: Mezarların başına, ölen kişinin hayatı boyunca öldürdüğü düşman sayısı kadar dikilen balballar, ahirette bu figürlerin ölen kişiye hizmet edeceğine dair inancın bir ifadesidir.
  • Mumyalama: İskitler gibi bazı Türk topluluklarında ölülerin mumyalanması, bedenin ahirette de korunmasına yönelik bir uygulama olarak değerlendirilebilir.
  • Tamu ve Uçmağ İnancı: İslamiyet öncesi Türk inanç sistemlerinde, iyilerin Uçmağ’a (cennete) kötülerin ise Tamu’ya (cehenneme) gideceği inancı bulunur.

İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Dini Terimler

  • Tamu: Cehennem
  • Uçmağ: Cennet
  • Tengri: Tanrı
  • Tin: Ruh, can
  • Balbal: Mezar taşı (Ölen kişilerin mezarlarının başına dikilen insan şeklinde küçük heykeller)
  • Kurgan: Mezar
  • Yuğ: Cenaze töreni
  • Yuğ Aşı: Yuğ törenlerinde dağıtılan yemekler
  • Şaman (Kam, Baksı): Din adamı
  • Sagu: Ölen kişinin ardından yakılan ağıt
  • Umay: Tanrıça
  • Eşük: Kefen
  • Ongun: Kutsal varlık
  • İduk: Kutsal yer
  • Kült: İnanç, din
  • Manyak: Kamların elbiselerine denir
  • Yada Taşı: Rüzgarın esmesinde, karın ve yağmurun yağmasında etkili olduğuna inanılan kutsal bir taş
  • Bengütaş: Yazılı anıt (Yazılı abide)
  • Stupa: Mani dininde tapınak (Uygurlar Mani dini geçmeleri ile stupalar yapmışlardır)

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu