Vatandaşlık

İnsan Hakları Hukuku

Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi“, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948’de kabul edilmiş ve uluslararası insan hakları hukukunun temel taşlarından biri olarak kabul edilen bir belgedir. Bildirge, bireylerin sahip olduğu temel hak ve özgürlükleri tanımlar ve tüm insanların özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğduğunu vurgular.

İnsan Haklarının Özellikleri

İnsan haklarının özellikleri, bu hakların neden temel ve vazgeçilmez olduğunu açıklar.

  1. Evrenseldir: İnsan hakları, cinsiyet, ırk, dil, din, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğum veya herhangi bir diğer statü fark etmeksizin tüm insanlar için geçerlidir. Bu haklar, dünya üzerindeki her birey için evrensel olarak tanınır ve uygulanır.
  2. Doğuştandır: İnsan hakları, bir kişinin doğumundan itibaren sahip olduğu haklardır. Bu haklar, bireyin yaşamı boyunca onun temel özgürlüklerini ve onurunu korumak için vardır.
  3. Toplum öncesidir: İnsan hakları, toplumsal sözleşmelerden veya yasalardan bağımsız olarak var olan haklardır. Bu haklar, toplumların kurulmasından önce bireyin sahip olduğu doğal haklardır.
  4. Vazgeçilmezdir: İnsan hakları, bireylerin temel ihtiyaçları ve onurunun korunması için elzemdir. Bu haklardan vazgeçilmesi düşünülemez ve herkes bu haklara her zaman sahiptir.
  5. Devredilmezdir: İnsan hakları, başka birine aktarılamaz veya devredilemez. Her birey bu haklara bizzat sahiptir ve bu haklar, sadece ilgili birey tarafından kullanılabilir.
  6. Dokunulmazdır: İnsan hakları, keyfi olarak ihlal edilemez veya kısıtlanamaz. Bu haklar, bireylerin korunması gereken temel özgürlüklerini ve onurlarını temsil eder ve devletlerin bu haklara saygı göstermesi ve koruması gerekir.

❗ Köleliği, 1926 yılında “Milletler Cemiyeti” yasaklamıştır.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, insan onurunu ve temel haklarını koruma altına almayı hedefleyen ve Birleşmiş Milletler tarafından 10 Aralık 1948’de onaylanan kapsamlı bir belgedir. Bu tarihi belge, dünya çapında insan haklarının tanınmasında ve korunmasında dönüm noktası olmuştur ve her yıl 10 Aralık, bu evrensel değerleri kutlamak ve yaymak için Dünya İnsan Hakları Günü olarak anılır.

  1. Güvenlik hakları: Her insanın yaşama hakkına, özgürlüğe ve kişisel güvenliğe sahip olması gerektiğini vurgular.
  2. Adil yargılanma hakkı: Bireylerin adil ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkını temel bir ilke olarak belirler.
  3. Özgürlük hakları: Düşünce, ifade, inanç ve din özgürlüğü gibi temel özgürlüklerin korunmasını savunur.
  4. Eşitlik hakları: Herkesin yasa önünde eşit olduğunu ve hiçbir ayrımcılığa maruz kalmaması gerektiğini ifade eder.
  5. Sosyal haklar: Eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik gibi temel sosyal ve ekonomik hakları kapsar.
  6. Grup hakları: Azınlık hakları ve toplulukların korunması gibi grupların özgürlüklerini tanır.

Bu temel haklar, tüm insanların haysiyetini ve özgürlüğünü koruma altına almak amacıyla, her ulus ve toplum için ortak bir standart olarak kabul edilir ve her devletin bu prensipleri uygulaması beklenir.

❗ 10 Aralık, Dünya İnsan Hakları Günü olarak belirlenmiştir.

İnsan Hakları Kuşakları

İnsan haklarını kapsamlı bir şekilde ele almak amacıyla, haklar “üç farklı kategoride” sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma, insan haklarının tarihsel gelişimini ve her bir grubun özelliğini yansıtır. 1979 yılında “Karel Vasak” tarafından geliştirilen bu kategorizasyon, insan haklarını “kuşaklar” olarak tanımlar.

  1. I. Kuşak Haklar (Klasik İnsan Hakları)
  2. II. Kuşak Haklar (Sosyal Haklar)
  3. III. Kuşak Haklar (Dayanışma Hakları)

I. Kuşak Haklar

Bu haklar bireyin özgürlüğünü koruma altına alır ve devletin bireyin özgürlüklerine müdahalesini sınırlar:

  • Kişi dokunulmazlığı
  • Kişi özgürlükleri ve kişi güvenliği
  • Düşünce ve ifade özgürlüğü
  • Konut dokunulmazlığı
  • Mülkiyet hakkı
  • Eşitlik hakkı
  • Adil yargılanma ve seçilme hakkı

II. Kuşak Haklar

Bu haklar, bireylerin toplum içinde sosyal adalet ve eşitliğe erişimini sağlamayı hedefler:

  • Çalışma hakkı
  • Sendika kurma hakkı
  • Grev ve toplu sözleşme hakkı
  • Eğitim hakkı
  • Sağlık hakkı
  • Barınma ve beslenme hakkı
  • Kültürel yaşama katılma hakkı

III. Kuşak Haklar (Dayanışma Hakları)

İnsan haklarının üçüncü kuşağı, genellikle kolektif haklar olarak da bilinir ve toplumun bütününün iyiliğine yöneliktir:

  • Çevre hakkı
  • Barış hakkı
  • Gelişme hakkı
  • Hayvan hakları
  • İnsanlığın ortak mirasına sahip çıkma hakkı

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

4 Kasım 1950’de imzalanan ve insan haklarını koruma altına alan bu önemli sözleşme, Avrupa Konseyi üyeleri tarafından kabul edilmiştir ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) hukuki temelini oluşturur.

❗ Avrupa Konseyi’ne üye ülkelerin mahkemeler arası üst düzeyde iş birliği yapmasını sağlar. Konsey, 47 üye ülkeden oluşur ve Belarus, Kazakistan, Vatikan haricinde Avrupa ülkelerini kapsar.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

1959 yılında kurulan AİHM, Avrupa Konseyine bağlı olarak hukuki uyuşmazlıkları çözer ve bireylerin, grupların ve diğer devletlerin başvurularını değerlendirir.

❗ AİHM, Fransa’nın Strasbourg şehrinde bulunur.

❗ AİHM’de Türkiye’yi “Saadet Yüksel” temsil etmektedir. 2 Temmuz 2019 tarihinden beri Türkiye’den Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yargıcı olarak görev yapmaktadır.

❗ Türkiye, AİHM bireysel başvuru hakkını 1987 yılında, zorunlu yargı yetkisini ise 1990 yılında kabul etmiştir.

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu

Türkiye’de insan haklarının güvence altına alınması ve eşitliğin sağlanması amacıyla, 2012 yılında kurulan bu kurum, ilk haliyle faaliyete başlamış, daha sonra 2016 yılında Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu olarak yeniden düzenlenmiştir.

Kurum, ayrımcılığın her türlüsüne karşı mücadele etmekte ve bireylerin insan haklarına erişiminde yaşanan zorlukları azaltmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, özellikle dezavantajlı grupların ve toplumun farklı kesimlerinin haklarını koruma ve bu hakların kullanımını kolaylaştırma görevini üstlenmektedir.

TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu

Dünya genelinde ve Türkiye’de insan haklarına saygı ve bu konuda gelişmeleri izlemek suretiyle uygulamaların geliştirilmesine yardımcı olmak amacıyla TBMM bünyesinde oluşturulan bu komisyon, bireylerin insan haklarına ilişkin şikayet ve başvurularını incelemektedir. Komisyon, insan hakları konusunda yaşanan gelişmeleri izler ve ilgili düzenlemelerin uygulanmasını denetler.

İnsan Hakları Eylem Planı

Türkiye’nin özgür, güçlü ve demokratik bir toplum yapısına kavuşması hedefiyle oluşturulan İnsan Hakları Eylem Planı, bu doğrultuda atılacak adımları ve izlenecek stratejiyi belirler. Bu plan, adaletin sağlanması, temel hak ve özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi, yargı süreçlerinin etkinliğinin artırılması gibi önemli alanlarda faaliyetler içerir.

9 amaç, 50 hedef, 393 faaliyet ve 11 temel ilke içerir.

Planın temel sloganı ise şudur: Özgür birey, güçlü toplum, daha demokratik Türkiye!

İnsan Hakları Eylem Planı Amaçları

İnsan Hakları Eylem Planının temel hedefleri, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin güçlendirilmesini ve toplumun bu konudaki bilincinin artırılmasını amaçlar:

  1. İnsan haklarına dair koruma ve denetim mekanizmalarını daha etkin hale getirerek herkes için güçlü bir savunma sistemi oluşturmak.
  2. Adil yargılanma hakkının herkes için geçerli olduğu, bağımsız ve tarafsız bir yargı sistemini teşvik etmek.
  3. Hukukun açık ve anlaşılır olmasını sağlayarak adalet süreçlerinin şeffaf bir şekilde yürütülmesini desteklemek.
  4. İfade özgürlüğü ve din veya inanç özgürlüğünün korunmasını ve bu alanlardaki özgürlüklerin geliştirilmesini sağlamak.
  5. Kişi özgürlüğü ve güvenliğini artırarak bireylerin korunmasını güçlendirmek.
  6. Her bireyin maddi ve manevi bütünlüğünü korumak ve özel yaşam alanlarının güvence altına alınmasını sağlamak.
  7. Mülkiyet haklarının güvence altına alınmasını ve eşit biçimde uygulanmasını desteklemek.
  8. Toplumun genel refahını artırmak ve herkesin yaşam kalitesini yükseltmek.
  9. İnsan haklarına yönelik bilgi ve farkındalığı toplumun her kesiminde yükseltmek.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu