İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

II. Göktürk Devleti

II. Göktürk Devleti | Konu Anlatımı

Kuruluş ve Yıkılış Yılları

II. Göktürk Devleti, 682 yılında kurulmuş ve 742 yılında yıkılmıştır.

Bağımsızlık Mücadelesi ve Kürşad Ayaklanması

Uzun süreli Çin esareti sonrasında Türkler, bağımsızlık için birçok isyan girişiminde bulunmuşlardır. Bunların en önemlisi, 639 yılında gerçekleşen Kürşad Ayaklanması‘dır. Ancak bu isyan başarılı olamamıştır.

Kutluk Kağan ve Devletin Kuruluşu

Kutluk Kağan, insanları örgütleyerek 682 yılında isyan etmiş ve Çin’e düzenlediği 46 seferin ardından II. Göktürk Devleti’ni (Kutluk Devleti) kurmuştur.

❗ II. Göktürk Devleti, kurtuluş savaşı vererek kurulmuş ilk Türk devletidir.

Başkent ve Merkez Değişimi

II. Göktürk Devleti, başlangıçta Ötüken merkezli kurulmuş olsa da, daha sonra merkezi Karakurum‘a taşımıştır.

Kutluk Kağan, devleti ikinci kez kurduğu için “İlteriş” unvanını almıştır ve Çin’e karşı 46 sefer düzenlemiştir.

❗ İlteriş, derleyen toplayan anlamına gelir.

Vezir Tonyukuk'un Rolü

Kutluk Kağan’ın veziri “Tonyukuk”, “Apa Tarkan” ile “Türklerin Bismarck’ı” unvanlarına sahiptir. Vezir Tonyukuk’un önemi büyüktür. Kendisi:

  • İlk Vezir
  • İlk Siyasetçi
  • İlk Tarihçi
  • İlk Yazar

Kapgan Kağan ve İnal'ın Dönemi

Kutluk Kağan’dan sonra tahta Kapgan Kağan geçmiş, ardından kısa süreliğine İnal tahta çıkmıştır.

Bilge Kağan'ın Hükümdarlığı

Tahtan indirilen İnal’ın ardından Bilge Kağan tahta çıkmış ve devletin en parlak dönemini yaşamıştır. Kardeşi Kültigin devletin batı kısmını yönetmiştir.

Şantan Savaşı ve Çin ile İlişkiler

Bilge Kağan, 720 yılında Çin ile Şantan (tohum) Savaşı‘nı yapmış ve savaşı kazanarak Çin’i vergiye bağlamıştır. Bu savaş aynı zamanda, yerleşik yaşama geçiş emaresi olarak görülebilir.

Tötö adı verilen sulama kanalları kullanılmaya başlamıştır (Bazı kaynaklar ilk kez kullanımı Asya Hunları yaptı der).

Yıkılış Süreci

II. Göktürk Devleti, içinde yaşayan Karlukların, Basmillerin ve Uygurların saldırıları sonucunda 744 yılında yıkılmıştır.

Orhun Abideleri (Yazıtları) ve Göktürk Alfabesi

II. Göktürk Devleti döneminde, Türk tarihinin ilk yazılı belgesi olan Orhun Yazıtları dikilmiştir. Bu yazıtlar, Göktürk alfabesiyle yazılmıştır ve Türk adının geçtiği ilk kaynaklardır.

Orhun Abidelerinin Özellikleri

  • Türk tarihinin ve edebiyatının Türkler tarafından yazılan ilk yazılı örnekleridir.
  • Sosyal devlet anlayışından bahsedilmiştir.
  • Siyasetname özelliği taşır.
  • Günümüz Moğolistan sınırlarındadır.
  • Orhun Abideleri’nden ilk bahseden kişi Moğal tarihci “Cüveyni” olmuştur. “Tarih-i Cihangüşa” adlı eserinde Orhun Abideleri’nden bahsetmiştir.
  • İlk olarak 18. yüzyılda Rus bilgini “Yardintsev” ve İsveçli subay “Strahlanberg” tarafından bulunmuştur.
  • Orhun Abideleri’ni ilk okuyan kişi Danimarkalı “Vilhelm Thomsen” olmuştur.
  • Orhun Abideleri’ni dünyaya tanıtan kişi Rus Türkolog “Radloff” olmuştur.
  • Orhun Abideleri üzerinde çalışma yapan ilk Türk ise Necip Asım olmuştur.
  • Bilge Kağan ve Kültigin anıtlarını Yollug Tigin, Tonyukuk anıtını ise bizzat Vezir Tonyukuk’un kendisi yazmıştır.

Takvim Kullanımı

II. Göktürkler, “12 Hayvanlı Türk Takvimi“ni kullanan ilk Türk devletidir. Bu onların astronomi ile ilgilendiğini gösterir.

II. Göktürk Devleti | Konu Özeti

II. Göktürk Devleti

  • II. Göktürk Devleti, Çin’e karşı bağımsızlık mücadelesi vererek kurulmuştur.
  • II. Göktürk Devleti’nin kurucusu, “Kutluk Kağan”dır. Bu nedenle, “Kutluk Devleti” olarak da adlandırılır.
  • Kurtuluş mücadelesini başarıya ulaştırdığı için Kutluk Kağan’a “ilteriş” unvanı verilmiştir.
  • II. Göktürk Devleti, “12 hayvanlı Türk takvimini” kullanan ilk Türk devletidir.
  • II. Göktürk Devleti, Çin ile “Şantan Şavaşı”nı (Tohum Savaşı) yapmış ve Çin’i vergiye bağlamıştır.
  • II. Göktürk Devleti, Tötö adıyla bilinen sulama kanalını kullanmışlardır.
  • II. Göktürk Devleti’nin ilk merkezi Ötüken’dir, ancak ilerleyen zamanlarda başkenti Karakurum’a taşımışlardır.
  • İlk milli alfabe olan 38 harflik Göktürk alfabesini oluşturmuşlardır. Bu aynı zamanda en çok harf barındıran Türk alfabesi olmuştur.
  • Türk tarihinin ve edebiyatının Türkler tarafından yazılan ilk yazılı örnekleri olan “Orhun Abideleri”ni yazmışlardır.
  • II. Göktürk Devleti’nin en parlak dönemi “Bilge Kağanın” hükümdarlık yaptığı dönemdir. Bu dönemde devleti kardeşi “Kül Tigin” ile beraber yönetmiştir.
  • “Vezir Tonyukuk”, II. Göktürk Devleti’nde Kutluk Kağan, Kapgan Kağan ve Bilge Kağan dönemlerinde vezirlik yapmıştır.
  • Ergenekon ve Bozkurt destanları Göktürklere aittir.

Bir Yorum

  1. Geri bildirim: Kimekler | drippingain

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu