İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

I. Göktürk Devleti

I. Göktürk Devleti | Konu Anlatımı

Kuruluş ve Yıkılış Yılları

I. Göktürk Devleti, 552 yılında kurulmuş ve 659 yılında yıkılmıştır.

❗ Köktürk Devleti olarak da adlandırılmaktadır.

Kuruluş Süreci

Demir ustası Bumin, Avarlar içindeki Töles isyanını bastırdıktan sonra Avarlara karşı isyan ederek Göktürk Devleti’ni kurmuştur. Bumin Kağan, devletin başına “İl Kağan” unvanıyla geçmiştir.

❗ I. Göktürk Devleti, Orta Asya’da kurulmuş Türk devletleri içerisinde sınırları en geniş olan devlettir.

Başkent ve Aşina Soyu

Göktürklerin başkenti Ötüken‘dir. Göktürkler, Aşina soyundan gelmektedir ve “Aşina” Türkçede kurt anlamına gelir. Göktürklerin bayrağında kurt resmi bulunur.

İkili Teşkilat ve Yönetim

Bumin Kağan, devleti Doğu ve Batı olarak ikiye ayırarak yönetmiştir. Doğuyu, Bumin Kağan, Batıyı kardeşi İstemi Yabgu yönetmiştir.

❗ İstemi Yabgu; Mukan Kağan ve Tapo Kağan dönemlerinde de devletin Batı tarafını yönetmiştir.

Devletin Kuruluş Amacı ve Önemi

Göktürk Devleti, Türk ismini devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir ve milliyetçi (ulusçu) bir karaktere sahiptir.

Siyasi Birlik ve Genişleme

Göktürkler, Asya Hun Devleti’nden sonra Türkleri tek bayrak altında toplayan ve siyasi birliği sağlayan ikinci büyük Türk devletidir.

Mukan Kağan'ın Dönemi

Devletin en parlak dönemi Mukan Kağan dönemidir. Mukan Kağan, Avarlara, Kitan ve Kırgızlara karşı zaferler kazanmış ve devletin sınırlarını genişletmiştir.

Diplomatik İlişkiler ve İpek Yolu

İstemi Yabgu, Bizans ve Sasaniler ile diplomatik ilişkiler geliştirmiş, İpek Yolu üzerinde etkin olmak için Sasaniler ile Ak Hunlar’ı (Eftalitler) yıkmış ve toprakları paylaşmışlardır. İlerleyen zamanlarda ise Bizans ile ittifak olup Sasanileri yıpratmışlardır.

  • Göktürkler ➕ Sasaniler 💣 Ak Hunlar
  • Göktürkler ➕ Bizans 💣 Sasaniler

❗ I. Göktürk Devleti, Bizans’a elçi gönderen ilk Türk devletidir.

❗ İlk Türk elçisinin adı Manyak‘tır (Maniakh).

❗ I. Göktürk Devleti’ne gönderilen Bizans elçisinin adı ise Zemarkhos‘tur.

❗ “Elçi” eski Türkçede “Yalvaç” olarak adlandırılır.

❗ Bizans ile gelişen ilişkiler neticesinde “parayı” kullanan ilk Türk devleti I. Göktürk Devleti olmuştur.

❗ Kullanılan madeni paraya “yarmak“, kullanılan kağıt paraya (ipek bez parçası) “kamdu” demişlerdir.

Dini Değişimler ve Etkileri

Tapo Kağan, Budizm dinine geçmiş ve bir Budist tapınağı yaptırmıştır. Haliyle bu durum, devlet yöneticileri ve halkıyla arasının açılmasına neden olmuştur.

❗ Her ne kadar Tapo Kağan’ın kendisi Budizmi benimse de, kurultay bunu onaylamamış ve devletin dini değişmemiştir.

Sonraki Dönem ve İkiye Ayrılma

Çin’i savaşlarda yendikten sonra bölgeye yerleşmeleri sonlarını hazırlamışlardır. Çin’in entrikalarına ve asimilasyon politikalarına daha fazla dayanamamış ve yıkılmışlardır.

İşbara Kağan ve Tardu’nun liderliğindeki devlet, 582 yılında Doğu ve Batı Göktürk Devleti olarak ikiye ayrılmıştır. Her iki devlet de zamanla Çin egemenliğine girerek yıkılmıştır.

❗ Doğu Göktürkler 630, Batı Göktürkler 659 yılında yıkılmıştır.

❗ Tardu isyanı neticesinde I. Göktürk Devleti tamamen yıkılmıştır.

İsyanlar

50 yıl Çin esareti altında yaşamışlardır. Bu döneme “Matem Dönemi” denilmiştir.

  • Kürşad Ayaklanması: Türklerin ilk milli istiklal ayaklanmasıdır. Ancak başarısız olmuştur.
  • Kutluk Ayaklanması: Çin’e yapılan 46 başarılı sefer sonucunda bu ayaklanma başarıya ulaşmış ve sonucunda II. Göktürk Devleti kurulmuştur.

I. Göktürk Devleti | Konu Özeti

I. Göktürk Devleti

  • Bumin Kağan, Avarlara isyan ederek Göktürk Devleti’ni (Köktürk Devleti) kurmuştur.
  • I. Göktürkler, Türkleri ikinci kez tek bayrak altında toplayan Türk devletidir.
  • I. Göktürkler, Türk adı ile kurulan ilk Türk devletidir.
  • Göktürkler, Aşina soyundan gelmektedirler. Bu kelime, Türkçede Kurt anlamına gelmektedir.
  • Göktürkler’in bayrağında kurt resmi vardır.
  • I. Göktürkler’in en parlak dönemi Mukan Kağan dönemi olmuştur.
  • Bizans’a ilk defa elçi göndermişlerdir. Göktürkler’in gönderdiği elçinin adı Maniakh iken karşılık olarak Bizans’ın gönderdiği elçinin adı Zemarkhos idir.
  • I. Göktürkler, parayı kullanan ilk Türk devletidir.
  • Tapo Kağan, Budizmi benimseyen Göktürk hükümdarıdır.
  • Mukan Kağan döneminde Orta Asya’daki Avarlara kesin olarak son verilmiştir.
  • İpek yoluna hakim olmak için Sasaniler ile birlik olup Akhunları yıkmışlardır.
  • Bizans ile birlik olup Sasanileri yıpratmışlardır.
  • I. Göktürkler’in başkenti Ötüken’dir.
  • Devlet ikili yönetim (İkili Teşkilat) şeklinde yönetilmiştir.

2 Yorum

  1. Geri bildirim: Hazarlar | drippingain

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu