İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Asya Hun Devleti

Asya Hun Devleti | Konu Anlatımı

Tarihçe

Asya Hun Devleti, aynı zamanda Büyük Hun Devleti olarak bilinir. “Hun” kelimesi, tarihte ilk kez M.Ö. 318’de Kuzey Şansi Antlaşması’nda Çin kaynaklarında geçmektedir. Bu antlaşma, ilk Türk-Çin antlaşması olarak kabul edilmektedir.

❗ Kuzey Şansi Antlaşması, Metehan döneminde yapılan “Paiteng Savaşı” sonucu imzalanmıştır.

❗ Kuzey Şansi Antlaşması, “Türk” adının geçtiği ilk yazılı kaynaktır.

❗ “Türk” adının geçtiği “Türklere ait” ilk yazılı kaynak ise “Orhun Anıtları”dır (II. Göktürk Devleti ya da Kutluk Devleti).

Kelimenin Anlamı

Türkçede “Hun” kelimesinin bilinen anlamları insan, halk ve kavimdir.

Tarihi Önemi

Asya Hun Devleti, Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletidir ve aynı zamanda tarihte bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti olarak tanınır. Ayrıca tarihte kurulan ilk düzenli kara ordusu Asya Hun Devleti (Metehan) tarafından kurulmuştur.

Başkent ve Önemi

Devletin merkezi Ötüken’dir. Ötüken, tarihte önemli bir yere sahip olduğu için “kutsal bölge” ya da “toprak ana” olarak isimlendirilir. Birçok Türk devletine başkentlik yapmıştır.

Kurucusu ve İlk Yıllar

Asya Hun Devleti’nin kurucusu Teoman’dır. Teoman döneminde, İpek Yolu’na hakim olmak için Çin’e birçok akın gerçekleştirilmiştir. Teoman dönemindeki Hun saldırılarına karşılık Çinliler, ünlü Çin Seddi’nin yapımına başlamıştır.

En Parlak Dönem ve Hükümdarlık

Devletin en parlak dönemi Metehan dönemidir. Metehan, babası Teoman’ı öldürerek tahta çıkmıştır ve hükümdarlığı boyunca Şanyü ve Tanhu unvanlarını kullanmıştır. Metehan’ın tahta çıktığı M.Ö. 209 yılı, günümüzdeki Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bünyesinde yer alan Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın kuruluş yılı olarak kutlanmaktadır.

Metehan'ın Siyasi ve Askeri Başarıları

Metehan, babası Teoman gibi hükümdarlığı boyunca Çin’e birçok akın yapmış, ancak Çin topraklarını asimilasyon endişesiyle katmamıştır. Bunun yerine Çin’i vergiye bağlamıştır. Ayrıca, Metehan Türk boylarını tek bayrak altında toplayarak Türk siyasi birliğini sağlamış ve ordusunda “onlu sistem”, “turan taktiği” ve “ıslıklı ok” kullanımını ilk kez görülmüştür.

Yönetim Yapısı

Metehan, “ikili yönetim” sistemini uygulamıştır. Ülke, doğuda hükümdarın kendisi, batıda ise hükümdarın kardeşi tarafından yönetilmiştir. Batıdaki yönetici “Yabgu” unvanını kullanmıştır. Ayrıca, Kurultay (Toy) adında bir danışma meclisi kurmuştur.

Oğuz Kağan Destanı

Oğuz Kağan Destanı’nda geçen “Oğuz Kağan”, Büyük Hun hükümdarı “Mete Han” olarak kabul edilir.

Sonraki Dönem ve Devletin Durumu

Metehan’ın ölümünden sonra devletin başına oğlu Ki-ok geçmiştir. Ki-ok döneminde Çin entrikaları ve boylar arasındaki sürtüşmeler devletin zayıflamasına ve sonunda ikiye bölünmesine yol açmıştır.

❗ Mete Han, Çinli prenseslerle evlenmeyi yasak etmiştir. Ancak yerine geçen oğlu bu yasağı kaldırmıştır.

Kavimler Göçü

Kuzey Hunları, Balamir önderliğinde Çin baskıları nedeniyle Avrupa’ya göç etmiş ve bu göç dalgası “Kavimler Göçü”ne neden olmuştur.

Sanat ve Kültür Mirası

Hunlara ait önemli sanat eserleri arasında “Pazırık Halısı” ve “Altın Elbiseli Adam” zırhı bulunmaktadır.

❗ “Pazırık Halısı”, dünyanın en eski halısı olarak bilinir ve Pazırık Kurganı’ndan çıkarılmıştır.

❗ “Altın Elbiseli Adam” zırhı ise Esik Kurganı’ndan çıkarılmıştır.

İlkleri

  • Kurultay
  • Turan taktiği
  • Onluk sistem
  • Yivli ok

❗ Turan taktiği, “hilal taktiği”, “sahte ricat” ve “kurt kapanı” şeklinde de adlandırılmaktadır.

Asya Hun Devleti | Konu Özeti

Asya Hun Devleti

  • Asya Hun Devleti, Orta Asya’da kurulmuş ilk Türk devletidir.
  • Asya Hun Devleti’nin merkezi Ötüken’dir.
  • “Tuku” sülalesinin mensubudurlar.
  • Asya Hun Devleti’nin kurucusu Teoman’dır (Tuman).
  • Çin Seddi, Çinliler tarafından Teoman’ın akınlarını önlemek amacıyla yapılmaya başlanmıştır.
  • Mete Han’ın tahta çıkışı olan M.Ö. 209 tarihi, günümüzde Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın kuruluş yılı olarak kabul edilir.
  • Asya Hun devletinin en parlak dönemi Metehan dönemidir.
  • Metehan döneminde ilk düzenli kara ordusu kurulmuş olup onluk sistem getirilmiştir.
  • Metehan döneminde ilk defa Orta Asya siyasi birliği sağlanmıştır.
  • Metehan döneminde Çin vergiye bağlanmıştır. (Asimile olmamak için Çin’e yerleşmemiştir.)
  • Metehan döneminde Çin ile Paiteng Savaşı yapılmış ve savaş sonucunda Kuzey Şansi Antlaşması imzalanmıştır.
  • Türk adının geçtiği ilk belge Kuzey Şansi Antlaşması’dır.
  • Türk adının geçtiği Türklere ait ilk belge Orhun Kitabeleri’dir.
  • Metehan hükümdarlığı boyunca Şanyü ve Tanhu unvanlarını kullanmıştır.
  • Metehan döneminde kurultay, ikili yönetim anlayışı, onluk sistem, turan taktiği ve ıslıklı (yivli) ok ilk kez görülmüştür.
  • Mete Han, kaynaklarda Oğuz Kağan olarak bilinir.
  • Asya Hun devleti, Metahan’ın oğlu Ki-ok döneminde zayıflayıp 2 parçaya ayrılmıştır. Balamir komutasındaki Kuzey Hunları Avrupa’ya göç ederek “Kavimler Göçü”nü başlatmıştır.
  • Hunlara ait önemli sanat eserleri arasında “Pazırık Halısı” ve “Altın Elbiseli Adam” zırhı bulunmaktadır.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu