Anayasa

1961 Anayasası

1961 Anayasası, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilir. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından hazırlanan bu anayasa, 1961 yılında referandumla kabul edilmiş ve Türkiye’nin demokratik yapısını derinden etkileyen değişiklikler getirmiştir.

1961 Anayasası Özellikleri

Temel özellikler aşağıda maddeler halinde listelenmiştir:

  • Darbe anayasasıdır: 27 Mayıs 1960 darbesi sonrasında hazırlanmış ve o dönemdeki askeri yönetimin etkisi altında şekillenmiştir.
  • Kurucu meclis tarafından hazırlanmıştır. İki kanattan oluşmuştur:
    • Askeri Kanat (Milli Birlik Komitesi)
    • Sevil Kanat (Temsilciler Meclisi)
  • Referandumla kabul edilmiştir: Halk oylamasıyla kabul edilen bu anayasa, geniş bir katılımla onaylanmıştır.
  • Sert anayasadır: Değişiklikleri zor olan ve katı prosedürler gerektiren bir yapıya sahiptir.
  • Kazuistik anayasadır: Detaylı ve spesifik hükümler içeren, ayrıntılı düzenlemelerle donatılmıştır.
  • Güçler ayrılığı ilkesi geçerlidir: Yasama, yürütme ve yargı organlarının birbirinden bağımsız ve denge içinde çalışmasını öngörür.
  • Yasama yetkisi çift yapıdan oluşan meclise aittir.
  • Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’na aittir
  • Parlamenter hükümet biçimi benimsenmiştir: Türkiye’de parlamenter sistem resmi olarak bu anayasa ile benimsenmiştir. Yürütme yetkisi, hükümete ve dolayısıyla parlamentoya dayanır.
  • Çift meclisli parlamento: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere çift meclis sistemini kurmuştur.
  • Temel hak ve hürriyetlere geniş yer verilmiştir: İnsan haklarına ve temel özgürlüklere tarihte benzeri görülmemiş bir önem vermiştir. İnsan haklarına dayalı devlet ilkesi burada benimsenmiştir.
  • Çoğulcu demokrasi nlayışı: Farklı politik görüş ve düşüncelere açık, çoğulculuğu teşvik eden bir yapı sunmuştur.
  • TRT ve Üniversitelere Özerklik Tanınmıştır: Medya ve eğitim kurumlarının bağımsızlığını güçlendiren düzenlemeler içermiştir.
  • Millî Devlet Anlayışı: Türkiye’nin millî ve bütünlüğünü vurgulayan hükümler içerir.
  • Yüksek Hakimler Kurulu kurulmuştur.
  • Anayasa mahkemesi kurulmuştur.
  • Milli Güvelik Kurulu kurulmuştur.

❗ 1961 Anayasası, Türkiye’de ilk kez “insan haklarına dayalı devlet”, “demokratik devlet”, “sosyal devlet”, hukuk devleti” ilkelerini açıkça tanımlayan ve bunları anayasal düzeyde güvence altına alan anayasa olmuştur.

1961 Anayasası Değişiklikleri

  • 1971-73 Değişiklikleri: Bakanlar Kurulu’na, olağanüstü dönemlerde Kanun Hükmünde Kararnameler çıkarma yetkisi tanınmış, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) ve Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM) kurulmuştur.
  • Üniversite Özerkliği ve TRT Özerkliği: Bu dönemde üniversitelerin özerkliği sınırlandırılmış, TRT’nin özerkliği ise kaldırılmıştır.
  • Askeri Yüksek İdari Mahkemesi (AYİM) kuruldu. 2017’de kaldırıldı.
  • Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) kuruldu. 2004’te kaldırıldı.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu